بۆچی قورئانی عەرەبی وەک کپسوڵێکی کاتی زمانەوانی وایە

سڵاو، هاوڕێیان. سەرەتا، ببورە ئەگەر ووتارەکەم تۆزێک ناڕەوا بوو-ئینگلیزی زمانی یەکەمم نییە کەواتە تۆزێک یارمەتی وەرگرتووم لە وەرگێڕانەکە. ڕاستییەکەی کە قورئان بە عەرەبییە تەنیا بەوە نییە کە زمانی دایکی پێغەمبەر (پێی خواشی بێت) بووە. زمانی عەرەبی کلاسیک ئەم تەکنیکی پێکهاتەیی سەرسوڕهێنەری هەیە کە زمانەوانەکان پێی دەڵێن پولیسیمی بەمەبەست. لەبەر ئەوەی وشەکانی عەرەبی لە سێ پیتی ڕەگی دروست دەبن، یەک تێرم دەتوانێت هەستی فیزیایی و بیرۆکەیی لێک بدات. ئەمە واتای ئەوە دەدات کە دەقەکە دەتوانێت وەک کپسوڵێکی کاتی کار بکات-دوو ڕاستییەکی تەواو جیاوازی ڕوونکەرەوە بە دوو سەردەمی جیاواز دەگەیەنێت، بە هەمان وشەی تەواو. * چینێکی A (عەرەبی بەدەویی ھەڤتیەمی): ڕاستییەکی شیعری، بینراو دەبینێت کە بەوە دەگونجێت کە چاوی ڕووت دەیبینێت. * چینێکی B (زانای سەدەی ٢١): ڕاستییەکی فیزیایی یان زیندەیی ورد دەهێنێتە دەرەوە کە تەنیا بە ئامێرە مۆدێرنەکان دەتوانیت بیزانیت. ئایەتەکە وەرگرە کە خوا پێکهاتەی سەرەتایی کۆرپەلەکەی مرۆڤ وەک ‘عەلەقە’ پێناسە دەکات-بەڵام ئەوەش نموونەیەکی ترە. با سەیری شتێکی تر بکەین: "وە ئاسمانمان بەهێزی دروستکردووە، و بێگومان، ئێمە فراوانکەری ئەوین." بە عەرەبی: وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ (وا ئینّا لەموسعوون) ڕەگی: و - س - ع (واو-سین-عەین)-دەربارەی فراوانی، توانا، بڕێکی زۆر، فراوانکردنی شتێک. * چینێکی A (بینەری سەدەی حەوتەم): زانا سەرەتاییەکانی وەک تەبەری وەکو "لەموسعوون" وەک "ئێمە خاوەنی هێز/توانای گەورەین" یان "ئێمە چەتری ئاسمانمان بە فراوانی و بێسنوور دروستکردووە" تێگەیشت. بۆ دانیشتوویەکی بیابان، ئەوە ڕاستییەکی گوێڕایەڵی هەیە-ئاسمان وا هەست دەکرێت وەکو گومبەزێکی فراوان، پانە و هێزی خوا ڕەنگ دەداتەوە. * چینێکی B (فیزیکزانی گەردوونی سەدەی ٢١): وشەی موسعوون جارێکی بەردەوام، چالاکی کۆیە ("ئەوانەی کە فراوان دەبن"). لە ساڵانی ١٩٢٠دا، هەبڵ سەلماندی کە گەردوون بە شێوەیەکی بەردەوام لە ڕووی فیزیاییەوە فراوان دەبێت. * پەیوەندی پولیسیمی: ڕەگەکە بە تەواوی هەردوو "توانای هەبوون/فراوانکردن" و "فراوانبوونی چالاکانە" هەڵدەگرێت. عەرەبێکی سەدەی حەوتەم نەیدەتوانی تێبگات لە درێژبوونەوەی دارایی کات-بۆشایی، بەڵام لە "فراوانی" تێگەیشت. وشەدانەکە بەبێ دژایەتی بۆ هەردوو ڕاستییەکە دەگونجێت. یان بزانە کە چۆن گەردوون وەسف کراوە (قورئان ٢١:٣٣): "وە ئەوەیە کە شەو و ڕۆژ و خۆر و مانگی دروستکردووە؛ هەموویان لە خولگەیەکدا مەلە یان سەباحی دەکەن." بە عەرەبی: كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ (هەموویان لە خولگەیەکدا سەباحی دەکەن) ڕەگی: س - ب - ح (سین-با-حا)-واتای سەباحیکردن، مەلەکردن، سەری خستن بە نەرمی بە جووڵەی خۆتەوە. * چینێکی A (بینەری سەدەی حەوتەم): کەسێک کە سەیری خۆر و مانگ دەکات کە بە ئاسماندا تێدەپەڕن دەیانبینێت "بە ئاسانی سەری دەخەن" بە ئاسماندا. وەسفێکی شیعری، تیژە بۆ ئەوەی کە چاو لە سەر زەوییەوە دەیبینێت. * چینێکی B (فیزیکزانی سەدەی ٢١): یەسبەحون جووڵە بەناو شلە یان بۆشاییەکی بێ لێخشان پێشنیار دەکات، بە وزەی ناوەوە پاڵنەر دراوە (نەک ڕاکێشراو یان پاڵ دراو). زانستی مۆدێرن دەزانێت کە تەنە ئاسمانییەکان بەناو بۆشاییەکی پۆکدا دەجوڵێن-سەری خستنێکی نزیک بێ لێخشان-کە بە وزەی جووڵەیی و کێشکردنی خۆیان وەک سووەت کاردەکەن، نەک بەستراون بە تۆپە ڕەقەکان وەک بیرۆکەی کۆنی پتۆڵمی (کە هەڵە بوو) ڕایگەیاندبوو. * پەیوەندی پولیسیمی: وێنەی "سەباحیکردن" ئەو هەڵەی سەرەتایی سەدەی حەوتەمی یۆنانی (کە ئەستێرە و هەسارەکان لە گومبەزێکی ڕەقی ڕۆتەرگیراودا دانیشتبوون) تێناپەڕێنێت. وێنەیەک دەدات کە دیداریانە بۆ خەڵکی کۆن کاردەکات و لە هەمان کاتدا لەگەڵ بیرکاری جووڵەزانینی نیوتن و میکانیکی خولگەی بێ لێخشاندا دەگونجێت. کاتێک ئەم ئایەتانە بە بەکارهێنانی ڕێگەیەکی بەیزینی هەڵدەسەنگێنی، ئەم پولیسیمی بەمەبەستە ئەنجومەنێکی گەورە دەخاتە گەرووەکەی کە مرۆڤێک بە سادەیی دروستی کردبێت (مۆدێلی H). بە دڵنیاییەوە، مرۆڤێک ڕەنگە بە ڕێکەوت بەر یەک وشەی دوو مانای بکەوێت. بەڵام پیاویەک لە سەدەی حەوتەم کە بە شێوەیەکی سیستەمی وشە هەڵدەبژێرێت کە هەردووکیان لەگەڵ ئەوەی خەڵک لەو کاتەدا دەیانبینیت دەگونجێت و هەروەها بە ئاماژە لە فیزیکی سەدەی بیستەمدا دەدات-لە هەمان کاتدا لە بیرۆکەکانی زەوی تەخت، تۆپە بلورییەکان، و بیرۆکەیەکی هەڵەی پێکهاتەی کۆرپەلەیی سەردەمەکەی خۆی دوور دەکەوێتەوە (کەوواتە بەجێهێشتنی ڕاستکردنەوەیە)-تەنیا پێکەوە ناگونجێت. بەڕاستی ئەگەری زیاتر لە لای سەرچاوەیەکی ئاسمانییەوە لێدەدا (مۆدێلی R).