کاتێک ژیان ڕەق دەبێت، بیر لە بەلەم و کوڕەکە و دیوارەکە بکەرەوە

ئەمەی بۆ دەنێرم چونکە ڕاستییەکەی، ئەم چیرۆکە هەرجارێک کە ژیان وەک ئەوە دەردەکەوێت کە دوای زیانێک زیانێکی تر دێت و ناتوانم بزانم بۆچی شتێکی خراپ ڕوودەدات، بەردەوام دەمباتە پێشەوە. بیر لەمە دەکەمەوە. چیرۆکەکە بە پێغەمبەر موسا دەست پێدەکات، سەلامی خوای لەسەر بێت. ئەو قسەی بۆ بەنی ئیسرائیل دەکرد، یەکێک لێی پرسی: 'کێ زاناترین کەسە لەسەر زەوی؟' موسا وتی: 'من.' چونکە بە شێوەیەکی سروشتی، ئەو پێغەمبەرێکی گەورە بوو. بەڵام خوا دەیویست وانەیەکی فێری لەسەر ملکەچی و حیکمەتە شاراوەکەی خوا بکات. بۆیە خوا پێی فەرموو کە یەکێک لە بەندەکانم لە شوێنی یەکگرتنی دوو دەریا هەیە کە لە موسا زیاتر دەزانێت. موسا گەشتێکی دوور و درێژی دەست پێکرد، لەگەڵ خزمەتکارێکی گەنج کوڕ کە ماسییان بۆ خواردن پێیان بوو. ماوەیەکی زۆر ڕۆیشتن تا گەیشتنە بەردەکەی کە دوو دەریاکە یەک دەگرن. لەو شوێنەدا، ئەو ماسییەی پێیان بوو زیندوو بوویەوە، لە سەبەتەکە دەرچوو، و خۆی کردە دەریاوە. ئەوە نیشانەکە بوو کە بەدوایدا دەگەڕان. گەڕانەوە و ئەم پیاوەیان دۆزییەوە کە بە خضر ناسراوە. موسا داوای کرد شوێنی بکەوێت. خضر بە ڕاستی پێی گوت: 'تۆ ناتوانیت لەگەڵ مندا خۆڕاگر بیت. من زانینی هەیە کە خوا فێری کردووم و تۆ نایزانیت، و تۆش زانینت هەیە کە ئەو فێری کردوویت و من نایزانم.' بەڵام موسا سوور بوو، بەڵێنی دا: 'دەمبینیتەوە خۆڕاگر دەبم و فەرمانت پێشێل ناکەم.' خضر ڕازی بوو بەڵام یەک مەرجی دانا: 'ئەگەر لەسەر هیچ شتێک کە دەیکەم پرسیارت کرد، ئەوا لێک جیا دەبینەوە.' بە دەریاکەدا ڕۆیشتن و سوار بەلەمێک بوون. تاقمەکە خضریان دەناسی و ڕێزیان لێ دەگرت، بە خۆڕایی سوار کردنیان. بەڵام دواتر، لە ناکاو، خضر تەورێک یان ئامێرێکی وەرگرت و کونێکی گەورەی لە تەختە بنەکەی بەلەمەکە کرد. ئاو دەستی پێکرد بێتە ژوورەوە. موسا بە تەواوی شۆک بوو. بە پەلە وتی: 'ئەمەت کرد بۆ ئەوەی خەڵکی بەلەمەکە نوقم بکەیت؟ شتێکی زۆر ناشیرینت کرد!' خضر بە ئارامی سەیری کرد و وتی: 'نەمگوت کە تۆ هەرگیز ناتوانیت لەگەڵ مندا خۆڕاگر بیت؟' موسا هاتەوە بەخۆیدا، داوای لێبوردنی کرد، و پاڕایەوە کە لەسەر لەبیرکردنی تووندی لەگەڵ نەکات. لە بەلەمەکە دابەزین و بەردەوام بوون لە ڕۆیشتن. لە ڕێگادا، کوڕێکی گەنجیان بینی کە لەگەڵ منداڵانی تر یاری دەکرد. ئەم کوڕە قۆز و تەندروست بوو. خضر چوو، گرتی و کوشتی. هەر بەو شێوەیە. موسا زۆر تووشی ترس بوو. وتی: 'گیانێکی بێ گوناهت کوشت بەبێ ئەوەی کەسێکی کوشتبێت؟ شتێکی زۆر ناشیرینت کرد!' خضر جارێکی تر مەرجەکەی بیرخستەوە. موسا بەڵێنی دا، ئەمجارەیان بە جیدیتر، کە ئەگەر جارێکی تر بپرسێت، ئەوا خضر دەتوانێت بەڕاستی وازی لێ بێنێت. گەیشتنە شارۆچکەیەک. زۆر ماندوو بوون، برسی و تینوو بوون. بەڵام خەڵکی ئەم شارۆچکەیە زۆر ڕژد و ناڕێک بوون. ڕەتیان کردەوە هیچ خواردن یان شوێنی مانەوەیان بدەنێ. کاتێک ئەوان شارۆچکەکەیان بەجێ دەهێشت، دیوارێکیان بینی کە خراپ بوو و خەریک بوو بڕووخێت. خضر بە دەستی خۆی، دەستی کرد بە دروستکردنەوەی ئەم دیوارە، خشتی ڕێک دەکرد و قوڕی دەکرد تا بەهێز بوو و بەرز ڕاوەستا. موسا سەری شێوا. وتی: 'ئێمە لە برسان دەمرین و ئەم خەڵکانە وەک پیسی سەیرمان کردن، تۆش دیوارەکەیان بە خۆڕایی چاک کردەوە؟ دەتتوانی بەلایەنی کەم پارەی ئەم کارە وەربگریت تا بتوانین خواردن بکڕین!' خضر وەستا و وتی: 'ئەمە ئەو شوێنەیە کە لێک جیا دەبینەوە. بەڵام پێش ئەوەی بڕۆیت، مانای هەموو ئەو شتانەت پێ دەڵێم کە نەتتوانی تێیدا خۆڕاگر بیت.' وتی: 'سەبارەت بە بەلەمەکە، ئەوە هی خەڵکێکی هەژار بوو کە لە دەریادا کاریان دەکرد. ویستم تێکی بشکێنم چونکە پاشایەکی ستەمکار بەدوایاندا دەهات کە هەر بەلەمێکی باشی بە زۆر دەبرد. بە کون کردنەکەی، پاشاکە سەیری دەکرد، بە بێ قیمەتی دەیزانی، و لێی تێدەپەڕی. ئەوان بەلەمەکەیان بۆ دەمێنێتەوە، و دواتر دەتوانن بە ئاسانی ئەو کونە بچووکە چاک بکەنەوە.' 'سەبارەت بە کوڕەکە، دایک و باوکی باوەڕدارێکی دڵسۆز بوون. بەڵام کوڕەکەیان ڕێنووس کرابوو ببێتە کەسێکی گەندەڵی قووڵ و بێ باوەڕ. و چونکە زۆر ئەویان خۆشدەویست، ئەو خۆشەویستییە دەبووە هۆی لەناوچوونیان. ئەوان لە نێوان خۆشەویستی بۆ ئەو و باوەڕیان بە خوا بەش بوون، و لە کۆتاییدا ئەو خۆشەویستییە دەیتوانی بە تەواوی لە دینەکەیان دوور بخاتەوە. ئەوان باوەڕی خۆیان دادەکرد بە قوربانی تەنیا بۆ ئەوەی لە نزیکی بێن. بۆیە خوا بە ڕەحمەتی خۆی، پێش ئەوەی ببێتە سەرچاوەی لەناوچوون، بردی. لەدەستدانەکە لەو ساتەدا دڵیانی شکاند، بەڵام ڕۆحیانی بۆ هەر دوو دنیا ڕزگار کرد. و خوا دوای ئەو منداڵێکی باشتری پێ بەخشین کە گەورە دەبێت بە ڕاستگۆیی و ئارامییان بۆ دێنێت لە جیاتی ئازار. کوڕێکیان لەدەست دا، بەڵام خوا یەکێکی پێدان کە لە ڕاستیدا ڕێنماییان بکات بۆ بەهەشت لە جیاتی ئەوەی دووریان بخاتەوە.' 'سەبارەت بە دیوارەکە، ئەوە هی دوو کوڕی هەتیو بوو لە شارەکەدا. لەژێریدا گەنجینەیەک نێژرابوو کە باوکە ڕاستگۆکەیان بۆ جێ هێشتبوون. ئەوان هێشتا گەنج و لاواز بوون، کەسیان نەبوو پارێزگارییان یان ماڵ و سامانەکەیان بکات. ئەگەر ئەو دیوارە بڕووخابا، گەنجینەکە ئاشکرا دەبوو بۆ هەمووان. خەڵکی ئەو شارە چاوچنۆک و ناڕێک بوون، و بەبێ هیچ دوودڵییەک دەیانبرد. کوڕەکان زۆر لاواز بوون بۆ پاراستنی ئەوەی بە حەق هی خۆیانە، بۆیە هەموو ئەوەی باوکیان زۆر کاری بۆ کردبوو لەدەست دەدا. خوا بە ڕەحمەتی خۆی، ویستی کە دیوارەکە ڕابوەستێت تا کوڕەکان گەورە دەبن و دەبنە پیاوی بەهێز. تەنیا ئەو کاتە، کاتێک دەتوانن پارێزگاری لێ بکەن، گەنجینەکە هەڵدەکەنن و وەک بەرەکەت لە خوا سوودی لێ دەبینن. ئەگەر وام لێ بکردبا بڕووخێت، پێش کاتی خۆی دەدزرا یان تێک دەشکا. میراتەکەیان بە فیڕۆ دەدرا، و ئەو ڕەحمەتەی خوا بۆیان ئامادە کردبوو بۆ هەمیشە لەدەست دەدرا.' هەر کاتێک بە قۆناغێکی سەختدا تێدەپەڕم، بەم چاوە سەیری دەکەم. لەوانەیە وەستابم لەوێ و لە خوا دەپرسیم: 'بۆچی کونێکت لە بەلەمەکەم کرد؟' یان 'بۆچی ئەم کەسەت لە من دوور خستەوە؟' یان 'بۆچی بە سەختی کار دەکەم بۆ چاککردنەوەی دیوارێک بۆ خەڵکێک کە تەنانەت پێزانینیان بۆ من نییە؟' و ڕاستییەکە ئەوەیە، لەو ساتەدا من تەنیا موسام. تەنیا زیانەکە دەبینم. پاشا ستەمکارەکە نابینم کە بە دەریاکەدا کەشتیوانی دەکات. ئەو داهاتووە ترسناکە نابینم کە تێپەڕێندرا. ئەو گەنجینەیە نابینم کە لەژێر کەلاوەکاندا نێژراوە و تەنیا ئەو کاتە دەبێتە هی من کاتێک بەهێز بم بۆ مامەڵەکردنی.