کاتێك ترس بە ئیمان دادەگرێت: چۆن چاودێری حکومەت مزگەوتەکانمانی گۆڕیوە

سەلامی سەر ئێوەی خوشک و براکانی عەزیز. دەمەوێت بیرکردنەوەیەک بەگێڕم کە بووەتە هۆیەکی گران لەسەر دڵم لەم ڕۆژگارەدا، سەبارەت بەوەی چۆن ناوەندە ئیسلامیەکانمان، وەکو ئێسنا کەنەدا، بە تێپەڕبوونی ساڵان گۆڕاون بەهۆی پەستانە دەرەکییەکان. بابەتێکی قورسە، بەڵام پێم وایە گرنگە بە ڕاستی لە بارەیەوە قسە بکەین وەکو کۆمەلێک، ئینشائەڵڵا. دوای ئەوەی **بەشی پێداچوونەوە و شیکاری (ڕاد)** لە ساڵی ٢٠٠٣ لە ژێر سەردەمی **سەرۆك وەزیرانی پێشوو جین کرێتیێن** دانرا، شتەکان بە راستی بۆ **دامەزراوە موسڵمانەکانی کەنەدا** گۆڕانکاری بەسەردا هات. دکتۆر بەلجیت نەگرا، زانایەک لە زانکۆی ئۆتاوا کە توێژینەوەی ڕەگەزپەرستی و ئیسلامۆفۆبیا دەکات، پێی دەڵێت جۆرێک "زیندانی مێشک"یە کە تیایدا حکومەت پێویستی نیە کۆمەڵێکی درۆ دروست بکات بۆ چاودێریکردنمان – لەبری ئەوە، ئەوان چاودێری هەواڵگری و هەژارکردنی باج بەکار دەهێنن بۆ ئەوەی دامەزراوەکانی خۆمان پۆلیسایەتی بۆیان بکەن (١، لاپەڕە ١٤٠). بە شێوەیەکی بنەڕەتی، بۆ مانەوە لە سەر ئاو، کۆمەڵە موسڵمانەکان دەست بە پشکنینی خەڵکی خۆیان دەکەن، کۆنترۆڵی زۆری لەسەر ئەو بیروبۆچوونانە دەکەن کە لە خوتبەکاندا دەوترێت، و هەمووان هان دەدەن بۆ خۆپارێزی کردن لە هەر گفتوگۆیەکی سیاسی کە لەوانەیە بارودۆخەکە تێکبدات (١، لاپەڕە ٨٧، ١٣٣، ١٤٠؛ ٢، لاپەڕە ٤-٦). لە کاتێکدا زۆرێکمان هەستی پێکردووە کە ئەمە ڕوودەدات، ئێستا ڕاپۆرت و توێژینەوەی راستی هەیە کە چۆنێتی کارکردنی نیشان دەدەن، سوبحانەڵڵا: * **هەژارکردنی نادادپەروەرانە بۆ ئامانجگرتن لە موسڵمانان**: پێداچوونەوەیەکی لاسایی کراوی دەزگای پێداچوونەوەی ئاسایش و هەواڵی نەتەوەیی (ئێنسانا) دەری خستووە کە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٩ بۆ ٢٠٢٢، ٪٦٧ لە خێرخوازە پشکنین کراوان لەلایەن ڕادی سی ئاڕ ئەیەوە بە ڕوونی ئیسلامی بوون، هەرچەندە کە خێرخوازییە ئایینییە موسڵمانەکان تەنها ٪٠.٦٦ی هەموو خێرخوازە تۆمارکراوەکانی کەنەدان (٣، دۆزینه ٢). ئێنسانا وتی کە ئەم هەڵبژاردنە هەژارکردنانە "مەترسی لایەنگری و جیاکاری دەخاتە ناوەوە" (٣، دۆزینه ٦) و لەوانەیە بەرامبەر بە مافەکانمان بە پێی میثاقی کەنەدا بێت (٣، لاپەڕە iv). پێشتر، کۆمیتەیەکی سینات پێی دەوت ئەمە "لایەنگری سیستەمی"یە (٣، پاراگرافی ٢٠)، ئەستەغفوروڵا. * **ئەفسەرە هەواڵییەکان لە ناو جێگاکانماندا**: لە گوێگرتنی سینات، سەرۆکی خێرخوازی سی ئاڕ ئەی کەیسی هاوارا دانی پێدا کە ڕاد و دەزگا ئاسایشییەکان وەکو سی ئای ئێس و ئاڕ سی ئێم پ "کارمەند دەگوێزنەوە... ئێمە ئەفسەرمان هەیە کە ئێستا لە سی ئای ئێس و ئاڕ سی ئێم پی وەستاوە. ئێمە بەیەکەوە ڕاهێنان دەکەین" و کە سی ئاڕ ئەی "چاودێری کاتی" ئەنجام دەدات لەسەر خێرخوازییەکان (٤، لاپەڕە ١٣، ١٩، ٢٧). توێژینەوەی دکتۆر نەگرا تەنانەت تێبینی ئەوەشی کرد کە بەرپرسە سی ئای ئێسییەکان بە چالاکوانە گەنجە موسڵمانەکان دەڵێن، "ئۆ، ئێمە زۆر باش دەزانین چی ڕوودەدات لە کۆمەڵگای موسڵمان. ئێمە لە هەموو مزگەوتێک و هەموو دامەزراوەیەکدا زانیارمان هەیە." ئەمە کەشێکی لەو جۆرە ترسێکی دروست کرد کە برا و خوشکەکان دەڵێن ترسیان هەبووە تەنانەت دوعای بۆ خەڵکی فەلەستین بکرێن، بەو گومانەی کە ڕاپۆرت دەکرێن (١، لاپەڕە ١٣١، ١٣٥). * **سزادانی بایەخدان بە هەندێک هەرێمی دیاریکراو**: هەردوو ئێنسانا و ڕاپۆرتێکی ساڵی ٢٠٢٣ لە لایەن نووسینگەی پارێزەری هاووڵاتی باج بدەر بەڵگەیە دەدرێت کە ڕاد "پێوانەی مەترسی پلەی یەک" بەکار دەهێنێ وەکو "هاوسۆزی و پشتگیری ئایدیۆلۆجی" یان کارکردن لە هەرێمێکی بیانی یان نزیکی (٣، خشتەی ١؛ ٥، بابەتی #١). لە پراکتیکدا، ئەمە واتە نیشاندانی هەر جۆرە هاوپەیمانییەک بۆ تێکۆشەکان لە ڕۆژئاوای ئاسیا دەتوانێت خێرخوازێک نیشاندار بکرێت. لەکاتێکدا، ڕاپۆرتێک لە ئای سی ئێڵ ئێم جی نیشان دەدات کە هەندێک لە حکومەتەکانی ڕۆژئاوای ئاسیا ڕاستەقینە سوود لەم چوارچێوە ئاسایشییە ڕۆژیایانە دەگرن بۆ ئەوەی کار بەسەر ڕەخنەگرانی خۆیان بکەن لە دەرەوە (٤، لاپەڕە ٥٠). ئەم شێوازەی خۆبەزاندن لە بەر پەستانی ویلایەتی، کە بە درێژایی ئەمریکای باکوور دەیبینین، وای کردووە زۆرێک لە موسڵمانەکان بایکۆت بکەن بەرامبەر بە کۆنگرە گەورەکان وەکو ئێسنا و کۆبوونەوەی زیندووکردنەوەی روحی ئیسلامی (ئاڕ ئای ئێس) لە تۆرەنتۆ. نمونەیەکی ناسراویش زانا دکتۆر تارق ڕەمەزانە-خوا ڕێبەری هەموومان بێت- کە بەردەوام لە بارەی ئەوە قسە دەکات چۆن وڵاتە ڕۆژئاواییەکان هەوڵ دەدەن موسڵمانان دابەش بکەن بە سەر "باش" وارەکان کە بێدەنگن و "خراپ" وارەکان کە بە دەنگ دەگوێزن (١، لاپەڕە ٧٠، ١١١، ١٣٣). لە ساڵی **٢٠١٤**دا، ئەو **بایکۆتی کرد** هەردوو کۆنگرەی ئێسنا لە دیترۆیت و کۆنگرەی ئاڕ ئای ئێس لە تۆرەنتۆ. وتی ناتوانێت پشتگیری لە سەرکردەکان بکات کە بێدەنگ دەمێننەوە بەهۆی ترسەوە- سەرباری سێبەر خۆی ناوخۆیی و سێبەری خۆی برا و خوشکە فەلەستینییەکانمان. نووسی کە چوون بۆ کۆنگرەکە وەکو پشتگیریکردن لەو بێدەنگی ترسێنەرە دەبێت (٦). هەروەها ڕەخنەی لە کۆنفرانسی ئاڕ ئای ئێس کرد، وتی کە هەندێک لە قسەکەران، لە ژێر پەردەی تەنها تیشک خستنە سەر روحیەتی یان خۆپارێزی کردن لە سیاسەت، ڕاستەقینە پشتگیری لە بارودۆخ و هەندێک لە فەرمانڕەوا زۆردارەکان لە جیهانی ئیسلامدا دەکەن. بانگەشەی بۆ نەوەی گەنجتر کرد کە سەرکردە بەرز بکەنەوە کە ڕێز و پایەی خۆیان بە ئاسایش نافروشێن، کە ئەرکی خۆیان بێھیڵ دەبێن بۆ ئەوەی دەنگیان بەرز بکەنەوە بەرامبەر زۆرەکی (٦). ئێستا، بە خێرایی بڕۆینە سەر ئەمڕۆ، و هەمان کەشی کۆنترۆڵکراو دەبینین لە ئێسنا کەنەدا. دوای ئەوەی هەژارکردنی ڕاد پێگەی خێرخوازی لە دامەزراوەی گەشەپێدانی ئێسنا لە ساڵی ٢٠١٣ (٧) و خزمەتگوزارییە ئیسلامییەکانی ئێسنا کەنەدا لە ساڵی ٢٠١٧ سەندرا، سی ئاڕ ئەی ئێسنا کەنەدای بۆ ماوەی ساڵێك هەڵوەشاندەوە و زیاتر لە نیو ملیۆن دۆلار جریمەی کرد لە ساڵی ٢٠١٨ بەهۆی پەیوەندییەکانی کارکردنەی هاوکاریەوە (٢، لاپەڕە ٢٥ ن ٤٨؛ ٤، لاپەڕە ٣١، ٣٤، ٣٦، ٤٧). تەنانەت بانکەکان هەژمارەکانیانی داخست. چونکە ڕاد هەر خێرخوازێک سزا دەدات کە سەرکەوتوو نەبێت لە پشکنینی وردی قسەکەرە میوانەکان (٣، پەڕەگرافی ٥٠، ٧٩) و داوای پۆڵێنکردنی تۆمارێکی توند لێ دەکات (٢، لاپەڕە ٢٩-٣٠)، دامەزراوەکان وەکو ئێسنا کەنەدا ئێستا یاسای ناوخۆیی توندیان هەیە بۆ پاراستنی خۆیان: ١. کۆنترۆڵکردنی خوتبە و قسەکان: بۆ خۆپارێزی کردن لە هەر نیشانەیەکی "هاوسۆزی" کە دەتوانێت هەژارکردن لێکبداتەوە، سەرکردایەتی ئێستا پێشتر پێداچوونەوە لە ئیمامەکان و خوتبەکانیان دەکات، ڕێنمایی دەکات بۆ دورخستنەوە لە هەر فێرکاری سیاسییەک سەبارەت بە بەشە تێکۆشاوەکانی ئوممەتی موسڵمان. ٢. کپ کردنەوەی دەنگەکانی ناوخۆ: یاسای خۆی ئێسنا کەنەدا، لە پێشنیاری یاسەی ٢٠٢٠ (بەش ٢.٤.٣)، دەسەڵاتی تەواو دەدات بە بۆردەکە بۆ هەڵوەشاندنەوە یان دەرکردنی هەر ئەندامێک بۆ هەر ڕەفتارێک کە بڕیاری دەدەن "زیانبەخش" بێت، لەسەر بنەمای بڕیاری تاکەکەسی خۆیان، بەبێ هەبوونی مافێک بۆ داوای پێداچوونەوە (٨). الحمدلله، راستی ڕێگەی دەدۆزێتەوە بۆ ڕوناکی. دوای خوێندنەوەی ئەمە، بە ڕەنگە بتتوانیت خۆت یادت بێت لەو ساتانەی کە ترسی هەژارکردن یان چاودێری کاری کردوە لەسەر ئەوەی چی ڕوویداوە لە مزگەوت یان ناوەندی کۆمەلایەتی ناوچەکەت. تکایە بەشداریت لە بیرکردنەوەکانت لە کۆمێنتەکان، و ئینشائەڵڵا، دەتوانین لەم ئەزموونانە فێرببین و بەیەکەوە بەهێزتر بین. جەزاکوم الله خەیر بۆ خوێندنەوەکەت.