زبڵ لە بەردی کەنگی ڕێنەی تەنها کێشەی فلیپین نییە
پاسەوانی کەناری چین زۆری زبڵی گەرمی دۆزییەوە کە لە ئاوەکانی دەوروبەری بەردی کەنگی ڕێنەدا دەڕۆیشت، لەنێویاندا بەرمیلەکانی نەوت، تەوژمی پلاستیک و ڕیسای کەشتی بەکارهێنراو، کە لە نزیک BRP Sierra Madre-کەشتی جەنگی فلیپین کە بە نایاسایی لەلایەن چینەوە دانراوە-چڕ بووە. پاشان زبڵەکە بە بەکارهێنانی بەلەمی بچووک کۆکراوەتەوە. باری کەشتی کۆنی زەنگاوی، کڵۆری جەستەی کەشتی، لەزگەی ڕشتنی نەوت و پیسایی کەسانی سەری بەردەوام مەترسی پیسبوون دروست دەکات و دەبێتە هۆی سپیبوونی پەڵەی کەنگی دەوروبەری.
ڕووداوەکە دەبێتە کێشەیەکی ژینگەیی دەریایی کە پەیوەندی بە وڵاتانی ئاسانەوە هەیە، لەنێویاندا ئیندۆنیزیا کە ڕووبەڕووی ئاستەنگی زبڵی دەریایی لە چەندین ئاوەکەدا دەبێتەوە. ڕاگەیاندنی بانکۆکی ٢٠١٩ و پلانی چالاکی هەرێمی ئاسان ٢٠٢١-٢٠٢٥ ڕێککەوتن بۆ چارەسەرکردنی زبڵی دەریایی، بەڵام ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ٢٠٢٤ کەمبوونێکی بەرچاوی ڕووپۆشی پەڵەی کەنگی لە چێوەی ٤٠٠ مەتری ئەو کەشتییەدا پیشان دەدات. ئەم خراپبوونی ژینگەییە نابێت پشتگوێ بخرێت هەرچەندە جیاوازی ڕوانین لەسەر سەروەری هەیە.
پابەندبوونی پاراستنی ژینگە پێویستە لە ڕێگەی کرداری ڕاستەقینەوە جێبەجێ بکرێت، نەک تەنها ڕاگەیاندن. ئیندۆنیزیا دەتوانێت میکانیزمێکی چاودێری هەرێمی ڕوونتر پێش بخات، وەک چاودێریکردنی هاوبەشی ئیکۆسیستەمی پەڵەی کەنگی، پێوەرەکانی بەڕێوەبردنی پیسایی دەریایی و هاریکاری چارەسەرکردنی زبڵی پلاستیک. ئەمە پێویستی بە چارەسەرکردنی ناکۆکی سەروەری نییە، بەڵکو پێویستی بە تێگەیشتنێکی هاوبەش هەیە کە ئیکۆسیستەمی دەریایی سامانی هاوبەشی هەمووانە کە دەبێت لە سەرچاوە پیسکەرە درێژخایەنەکان بپارێزرێت.
زبڵی شوێنەکە بە تەنها بە گێڕانەوەی سیاسی نامێنێت؛ دەتوانێت بڵاو ببێتەوە، زیان بە گیانە دەریاییەکان بگەیەنێت و کار بکاتە سەر کۆمەڵگای کەناری. کۆکردنەوەی زبڵ لەلایەن پاسەوانی کەناری چینەوە هەنگاوێکی سەرەتاییە، بەڵام چارەسەری بنەڕەتی پێویستی بە وەستاندنی پیسبوونی نوێ و گواستنەوەی سەرچاوەی پیسبوون هەیە. جێبەجێکردنی ڕاستەقینەی پابەندبوونی ئاسان لە ناوچە و چالاکییە تایبەتەکاندا زۆر گرنگە بۆ پاراستنی بڕوایی ڕۆژنامەی ئابووری شین و گەشەپێدانی دەریایی بەردەوام.
https://www.gelora.co/2026/11/
لە کۆتاییدا کەسێک هەیە زبڵەکانی کۆدەکاتەوە، هیوادارم تەنها بۆ ڕووخسار نەبێت.