چارەسەرکردنی ڕۆھینگیا: بیرخستنەوەیەک بۆ ئوممەت
سالام. ویستم شتێک هاوبەشبکەم کە لەسەردا قورسە، چونکە هەستدەکەم زۆر کەس نایزانن یان لەبیرکردوون. برایەکان و خوشکەکانی ڕۆھینگیا ڕووبەڕووی هەندێک لە خراپترین مامەڵەکان دەبنەوە لەسەر زەوی، و پێویستە باسی بکەین. ئەوان لە ویلایەتی ڕاکاین دەژین، لە بۆرمادا، و دەڵێن خێزانەکانیان لەوێن لە دەوروبەری سەدەی هەشتەمی زایینیدا کە بازرگانە عەرەبە موسڵمانەکان هاتن و نیشتەجێبوون. ئەوانی تریش دەڵێن ئەوان تەنها کرێکاری بەنگلادیین لە کاتی داگیرکاری بەریتانیادا. بەڵام راستییەکەی، ئەوان مێژوویەکی درێژیان لەوێ هەیە، ژیان و کۆمەڵگەیان لە ڕاکاین بنیاتناوە، گرنگ نیە کەسێک چی دەڵێت. بەهەرحاڵ، شتەکان لە سەدەی ١٩ەمدا زۆر خراپتر بوو. حکومەتی بۆرماباش دەستیکرد بە پەرەپێدانی ئەم بیرۆکەیەی کە ڕۆھینگیاکان لە بەنگلادێشنەوە وەک نایاسایی دەردەکەن، بۆ ئەوەی کینەی دژە موسڵمانان لەناو گروپە نەتنجێریە بۆداییەکان تێکەڵ بکات. ئەمەش وای لێکرد بێ هیچ وڵاتێک بمێننەوە. ساڵی ٢٠١٦دا، سوپای بۆرمایش چووە ناو گوندەکانی ڕۆھینگیاوە و هەموو شتێکی تیژەوازی براکرد – شتی مەتبەخ، ئامڕازە کشتوکاڵییەکان – تا نەتوانن خۆیان چەکدار بکەن. پەرژینەکان شکاند تا داوێنێکی ڕاستەوخۆیان بۆ خانووەکان هەبێت. ئەوان چەک و ڕاھێنان بۆ گروپە توندڕەوەکان دا تا هێرشی بۆ ڕۆھینگیاکان بکەن. یارمەتییان لە گەیشتنیان بە ڕۆھینگیاکان ڕاگرت. ئەوان نزیکەی ١١،٠٠٠ سەرباز، ٢٧ باتالۆن، بۆ ناوچەکە نارد. پاشان لە ئابی ٢٠١٧دا، هەندێک لە شەڕکەرە ڕۆھینگیاکان پۆستە پۆلیسیەکان و بنکەیەیەکی سوپای کوشت. کاردانەوەکە خێرا و ئێجگار دڕندانەبوو – لە چەند مانگێکدا، ٣٥٤ گوند سوتێنران. لە تەنها ٣٠ ڕۆژدا، نزیکەی ٦،٧٠٠ ڕۆھینگیا کوژران. ژن و کچە زۆرێک، کە خوشکەکانی خۆشمانن، بەهێزی لەلایەن سەربازانەوە گروپی تاڵانکران. خەڵک بەناو دارستانەکاندا ڕایانکرد بۆ گەیشتن بە بەنگلادێش. سوپاک هێلیکۆپتەری به‌کارهێنا بۆ تەقەکردن بۆیان و مینای زەوی نزیك سنورەکان دانا تا زیان بگەیەنن بەوان کە ڕادەکەون. زیاتر لە ٧٠٠،٠٠٠ پەنابەر لە تەنها چەند هەفتەیەکدا لە بەنگلادێش کۆتاییان هات، بەزۆری لە کەمپەکانی کۆکس بازار. بەڵام ئەمە کۆتایی نییە. لەم کەمپانەدا، زۆر توندوتیژی هەیە. مێس و ماددە ماددە هەڵمەتەکانی تر لە هەموو لایەکدا بڵاون، و زۆر مەترسیدارە. لە ساڵی ٢٠١٧ەوە، نزیکەی ٣٥ کوشتن ساڵانە لە کەمپەکاندا روودەدات، هەندێک جار دەگاتە ٥٧، بەهۆی مامەڵە ماددە ڕوحییە و شەڕەکان. و ئەمە تەنها بۆرمانی نییە. هەندێک لە ڕۆھینگیاکان چوونە مالیزیا، هیوای ئاشتییان خوارد، بەڵام ڕەگەزپەرستی لەوێ زۆر خراپە. لەوەی بینیومە، وەک هیچ شتێک نییە. خەڵک ئەوەندە دوژمنایەتییان دەکرد کە کرێدەرانی ڕۆھینگیا دەرکران و کررا بە خەو لەسەر شەقامەکان. پاشان پۆلیسی مالیزیا دەستی کرد بە گیرانی پەنابەران و داواکارانی پەنابەری – زیاتر لە ٢٢،٠٠٠ کەس لە ناوەندەکانی گرتنەکانی گیران بۆ چەند ساڵێک بەبێ هیچ یارمەتی یاساییەک. تەنانەت ئەوانەی کە پەڕەی نووسراو هەیانە لە ناوچەیەکی تەواو جیاواز دەژین. دڵم بەرد بوو چونکە هەردوو مالیزییەکان و ڕۆھینگیاکان موسڵمانن. سەرەتا، مالیزییەکان پشتیوان بوون، بەڵام پاشان بیرۆکە نەتدوستەکان بڵاوبوونەوە و دەستیانکرد بە دانانی ئاسایش و ئابووری لەژێرەوەی برایایەتیی ئیسلامیدا. دەڵێن ڕۆھینگیاکان ئیسلام لە کەڵەکەدا ئەنجام نادەن و کە ناگونجێنەوە. ڤیدیۆم بینیوە کە تەنها منداڵانی ڕۆھینگیا ڕۆیشتن بۆ قوتابخانە و ڕاپەڕین و گاڵتەییان پێکرا بۆ بوون. ئەمە بەتەواوی ڕێگەیەکە دڵتەزین پێغەمبەرەکەمان محەممەد (پێشەوای) پێی ئاگاداریدامانەوە دژی نەتدوستی. زۆرئازارە – ژیانێکی تەواو بەهۆی ئەوەی بە چ شێوەیەک لە دایک بوویت ڕەنج بینین. خوای گەورەیان به‌سڵاته بكات و دڵی هەموومان نەرم بخات. سڵاوتان هەبێت.