ڕاوێژی دووبارەی پێناسەی گەندەڵی: تیشک لە لەسەناندن بدا، نەک زیانگەیاندنی دەوڵەت - پڕاودانەی بودجە چی؟
سەرۆک پڕابۆوۆ سۆبیانتۆ ڕازی بوو بە لێکۆڵینەوەی ئەنجومەنی نەتەوەیی ئابوری کە پێشنیاری پێناسەی گەندەڵی تاوانباری لە ئیندۆنیزیا کرد، کە چیتر تیشکی لەسەر تووشبوونی زیانی دارایی دەوڵەت ناکات، بەڵکو تیشک لەسەر لەسەناندن دەخات. پێشنیارەکە لەلایەن سەرۆکی ئەنجومەنی نەتەوەیی ئابوری لۆهۆوت بینسار پاندجایتان دوای کۆبوونەوە لە کۆشکی میردێکا، سێشەممەی (20/10/2026) پێشکەش کرا. لێکۆڵینەوەکە سەرچاوەی گرتنەوەی کرد بە نابڕاوگەری نەتەوەی یەکگرتوو بەرامبەر گەندەڵی (UNCAC) کە ئیندۆنیزیا لە ڕێگەی یاسای ژمارە ٧ی ساڵی ٢٠٠٦ەوە پەسەندی کردووە، کە تێیدا گەندەڵی پێناسە کراوە وەک لەسەناندن، بەبێ ئەوەی ئاماژە بە زیانگەیاندنی دەوڵەت بکرێت.
لە ئێستادا، یاسای Tipikor حەوت جۆری گەندەڵی دەناسێنێتەوە، لەوانە زیانی دارایی دەوڵەت، لەسەناندن، خراپ بەکاردان و دزینی پارەی دەوڵەت، زۆرەملێکردن، هەڵەکردن، دژایەتی کردن لەناو سودی کەسی و دیاری. تووشبوونی زیان بۆ دەوڵەت لە ماددی ٢ و ٣دا بەزۆری لەلایەن دەزگا یاساییەکانەوە بەکاردەهێنرێت بۆ گرتنی کەیسی پارەدان بۆ کەلوپەل و خزمەتگوزاریەکان. دادگای دەستووری بە ڕاپۆرتی ژمارە ٢٥/PUU-XIV/2016 پێناسەی کرد کە زیانەکە دەبێت ڕاستەقینە بێت (actual loss)، نەک تەنها ئەگەری.
پڕاودانەی بودجە، وەکو زیادی ڕێژەی نرخ یان بڕی پارەدان، لەم کاتەدا وەک گەندەڵی پێناسە کراوە کە زیانی دارایی بە دەوڵەت دەگەیەنێت چونکە جیاوازی دەستکەوتێکی نایاسایی دروست دەکات. سەرۆک پڕابۆوۆ لە کۆتایی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤دا ڕایگەیاند کە کەلتوری پڕاودانەی بودجە گەندەڵییە و دەسەڵاتی پارەی خەڵکی دەبات، و تەکید کردبوو کە پارەدان دەبێت بەنرخی ڕاستەقینەی خۆی بکرێت.
https://www.harianaceh.co.id/2