بیرکردنەوە لەسەر "ئیقرا" – ڕوانگەیەکی جیاواز بۆ سورەتی عەلەق
سڵاوی خوای گەورە لەسەر هەمووتان. لەم ماوەیەدا زۆر بیرم لە یەکەم وشەی سورەتی عەلەق کردووەتەوە: "ئیقرا" – بخوێنە. ئەوەی سەرنجم ڕادەکێشێت ئەوەیە کە چەندە ئەم فەرمانە کراوەیە. ناڵێت "ئەم کتێبە بخوێنەوە" یان "تەنها قورئان بخوێنەوە". تەنها... بخوێنەوە. ئەمەش وام لێدەکات بیربکەمەوە کە ڕەنگە ئیقرا تەنها بۆ خوێندنەوەی وشە لەسەر پەڕە نەبێت. ڕەنگە بانگهێشتێک بێت بۆ خوێندنەوەی جیهانی دەوروبەرمان. سروشت بخوێنەوە. خەڵک بخوێنەوە. خۆت بخوێنەوە. مێژوو بخوێنەوە. ژیان و مردن بخوێنەوە. ئەزموونەکانی خۆت بخوێنەوە. زانست، فەلسەفە، شێوازەکانی خودی ژیان بخوێنەوە. پاشان سورەتەکە دەڵێت: "بخوێنە بە ناوی پەروەردگارتەوە کە دروستی کردووە". لێرەدا قووڵ دەبێتەوە. زانینی ئێمە (ئێپیستیمۆلۆژی) بەستراوەتەوە بەوەی کە بەڕاستی هەیە (ئۆنتۆلۆژی). پاشان سورەتەکە باسی سەرچاوەی ئێمە دەکات – "مرۆڤی لە ماددەیەکی هەڵواسراو دروست کردووە" – پاڵمان پێوە دەنێت بۆ ئەوەی بۆ خۆمان بڕوانین وەک شتێک کە شایەنی لێکۆڵینەوەیە. باسی قەڵەم دەکات، کە نوێنەرایەتی نووسین، پاراستنی زانین، گواستنەوەی شتەکان بۆ نەوەکانی داهاتوو دەکات – چۆن فێربوونە تاکەکەسییەکەمان دەبێتە زانینی هاوبەش و شارستانیەت بنیات دەنێت. بەڵام پاشان ئاگادارکردنەوەیەک هەیە. "بەڕاستی مرۆڤ لە سنوور دەپەڕێت کاتێک خۆی بە بێ پێویست دەبینێت". ئەمە بەهێزە. کێشەکە لەوەدا نییە کە زانینمان کەمە. بەڵکو کاتێک زۆر دەزانین، ڕەنگە دەست بکەین بەو بیرکردنەوەیە کە هەموو شتێک دەزانین. کەواتە ڕەوتی سورەتەکە دەتوانێت بەم شێوەیە بێت: بخوێنەوە و لێکۆڵینەوە بکە → زانین بەدەست بهێنە → بیپارێزە و هاوبەشی بکە → بەڵام بە ملکەچی بمێنەوە، لەبیرت بێت کە زاناکە سنووری هەیە → و بەرەو خوا ڕووت بێت. و لە کۆتاییدا، "بۆ پەروەردگارتەوە گەڕانەوە هەیە". هەموو گەڕانەکانمان لە وێنەیەکی گەورەتردا جێ دەگرن. من ناڵێم کە ئەمە تاکە ڕێگایە بۆ تێگەیشتن لە سورەتی عەلەق، یان کە پێویستە تەفسیرەکەی بە فەلسەفە بگۆڕین. بەڵام ئەوەی دڵخۆشم دەکات بیرۆکەی ئەوەیە کە ئیقرا بانگەوازێکە بۆ خوێندنەوەی ڕاستی بەبێ سنووردارکردنی ئەوەی کە شایەنی خوێندنەوەیە. زانست سروشت دەخوێنێتەوە. فەلسەفە بیرۆکەکان دەخوێنێتەوە. مێژوو چیرۆکەکانی مرۆڤ دەخوێنێتەوە. ئەزموون خۆی دەخوێنێتەوە. وەحی ڕێگایەکی ترە بۆ تێگەیشتن لە ڕاستی. ئەمانە هەموویان یەک نین، و نابێت بەبێ وریایی تێکەڵاویان بکەین. بەڵام ڕەنگە هەموویان بەشداری هەوڵێکی گەورەتر بکەن: هەوڵە مرۆییەکەمان بۆ تێگەیشتن لە جیهان. بەم واتەیە، ئیقرا کەمتر بۆ ئەوەیە کە چی بخوێنینەوە و زیاتر بۆ ئەوەیە کە چۆن لە زانین نزیک بینەوە. هەموو شتێک بخوێنەوە، بەڵام بیرمەکە کە ئەوەی خوێندووتە هەموو ڕاستییەکە نییە. ئەو هاوسەنگییە لە نێوان حەزی زانین و ملکەچیدا ئەوەیە کە زۆر سەرنجم ڕادەکێشێت لە سەرەتای ئەم سورەتەدا.