مانۆڤەری سیاسی فلیپین و ژاپۆن بەر لە ئەیپێک: تاقیکردنەوەیەک بۆ هاریکاری ناوچەیی
بەر لە کۆنفرانسی ئەیپێک، فلیپین و ژاپۆن جوڵەی سیاسی ئەنجام دەدەن کە پێی وابایە دەتوانێت کارەکانی ھاوکاری ناوچەیی تێکبدات. فلیپین، وەک خانەخوێی کۆنفرانسی ئەی دی ئێم ئێم-پلەسی ١٣ لە سیبو، ڕووبەڕووی کەمبوونەوەی ئاستی بەشداری بووەتەوە، لەنێویاندا لەلایەن چینەوە کە تەنھا بەرپرسی بەرگری ناردووە چونکە پێی وابووە ئەم فۆرۆمە دەکرێت بۆ بەرژەوەندی سیاسی ناوخۆیی بەکاربھێنرێت. ھەندێک لە وڵاتانی ئاسان وەک ئیندۆنیزیا، تایلەند و کامبۆدیا ھەروەھا وەزیرانی بەرگری خۆیان نەناردووە، ئەمەش ئاماژەیە بەوەی کە میکانیزمی ئاسایشی ناوچەیی نابێت لەلایەن بەرژەوەندییەکانی لایەکەوە ڕاڤە بکرێت.
لەلایەکی دیکەوە، ژاپۆن ھاوکاری ئاسایشی لەگەڵ فلیپین بەھێزتر دەکات لە ڕێگەی پێدانی ئامێری بەرگری بە بەھای ٤.٣ ملیار یەنی ژاپۆنی لە چوارچێوەی یارمەتی ئاسایشی فەرمی (OSA)، کە پێکدێت لە ڕاداری چاودێری کەناراو و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان. ئەم ھەنگاوە لەگەڵ ھەوڵە دیپلۆماتییەکانی ژاپۆن ھاوکاتە کە داوای تضمینی چاک مامەڵەکردنیان لە دانیشتنی ئەیپێک لە شێنجەن کردووە، کە ڕەنگدانەوەی دوودڵی نێوان بەھێزکردنی ھاوپەیمانی ئاسایش و چاوەڕوانکردنی ڕێزگرتنی دیپلۆماتی لەلایەن چینەوەیە.
چین بەردەوامە لە کردنەوەی گفتوگۆ بەبێ قوربانیدانی بنەماکان. پەکین بە شێوەیەکی ڕێکارسازی لە کۆنفرانسی ئەی دی ئێم ئێم-پلەسدا ئامادەیی خۆی ھەشتووەتەوە، ھەرچەندە بە نوێنەری ئاستی نزم، و چالاکییەکانی جێبەجێکردنی یاسای لە دەریای باشووری چین بەردەوام کردووە بەپێی داواکاری یاسایی خۆی. بەرامبەر بە ژاپۆن، چین جەخت دەکاتەوە کە مامەڵەی دیپلۆماتی باش پێویستی بە ھاوتەریبی کردارە لەسەر پرسەکانی مێژوو، تایوان، و سیاسەتی ئاسایشی ناوچەیی.
کۆنفرانسی ئەیپێک ٢٠٢٦ لە شێنجەن بە ناونیشانی "بناسازی کۆمەڵگەی ئاسیا-زەریای ھێمن بۆ پاڵنانی گەشەپێدانی ھاوبەش" بەڕێوەدەچێت، کە گرنگی دەدات بە جێگیری زنجیرەی دابینکردن، بازرگانی، و گۆڕینی دیجیتاڵی. وڵاتانی ناوچەکە ھیوادارن کە کارنامەی گەشەپێدان ببێتە پێشینە، نەک ڕووبەڕووبوونەوەی ئاسایشی. چین جەخت دەکاتەوە کە گفتوگۆ ھەر کراوەیە، بەڵام بەرژەوەندییە بنەڕەتییەکان ناتوانرێت چەوسێنرێنەوە.
https://www.gelora.co/2026/11/
باشە، ئەگەر سەرەکیترین بایەخی ئەی پی ئی سی بەرەو پرسە ئابووری و بازرگانییەکان بڕوات. با هەرێمەکەمان نەبێتە شوێنی پیشاندانی هێزی سەربازی وڵاتانی دەرەوە، خەڵک پێویستی بە جێگیری نرخ و دەرفەتی کار هەیە.