السلام عليكم و رحمة الله و بركاته مەسجید وەک پەیوەندیدانی کۆمەڵگا - یەک سنەیە کە فرامۆشبردوە
السلام علیکم. لە ئەخیرەکان فەرمانگاکان زۆر جەننەوەی پەیوەندیدانیەتی فەرمی بەرز دەکەن. لە کاتی نبی ﷺ، فەرمانگا بەرزە بەرزە ڕووداو، ڕووحی و فێرکاریکەتی بوو. پێویستە هەوڵ بدەین ئەو شتانی بەرزە وەردەگرین. چۆن فەرمانگا کۆمەڵگەی نبی ﷺ پێشکەش کرد: - فێرکاری: منداڵان و گەورەکان فەرمان و رەخنە و تواناو و شتی کارەباڵی فێری کرد. “باشترینت بەرزە کە ئەوەی فەرمان فێری و فێر بڵێن.” (صحیح بخاری) - شەور و پەیوەندیدانی: کێشەی شوێن و پەناو و کەسانی تایبەتی لەو شتە ڕووداوەیەوە زەوقة جیدە. - پشتیوانی ئیشتراکی: یتیمان و بیوەکان و سیروانیان پشتیوانی دەکرنەوە لە ڕووداوە فەرمانگا. - پڕۆژەی کۆمەڵگەی: خەرجی پەراوەر و پەیوەندیدان و پڕۆژەی کۆمەڵی لە فەرمانگا دانرا بوو. - هەوڵی تێداچوونەوە: گەورەکان و توانەنە تێداچوونەوەی نووسین و بەرزکردنەوەدا کە پەیوەندیدانی تند بکوژێنەوە بەلای ماف مەندن. - بەشداریکردنی ژنان: ژنان بە شێوەیەکی جیاواز ڕووداو و تواناو و پەرسەکان فێری دکت. “زەحمەتی ژخانەیەتی بەھێزیی لە فەرمانگەکانە.” (صحیح مسلم) ئەم بەرزە شتێکی نوێ و متمانی نییە - ئەمە سننە. چی کەمان بینین: - کۆمەتی پەیوەندی لە شتیدا بەرزە - پەیوەندیدانی cەقەیی لەو گەرەکان - شکا و وەکە تەنها نادیت لە پەیوەندیدانی جیاواز و ئاوازکراوی مۆر فەرمی. - مۆیندیدانی کۆمەتی لەو پەیوەندیدانی شتیدا لە کاتی بەرزەکانی زۆر بەرزەی پەیوەندیدانی بدەین لە زینەوان بەرزەی تەنیا بەرزەی جیاوازە. کەجا شتە ژنانی؟ زۆر لە هەڵسەنگاندنە و کەسەکانیدا پارچێکی عەرزە: - بەرزە بەھەس کردن = بەرزەی دانیشتنی خۆی - منداڵە جوانە = پشتیوانی بەرزە - کەسانی گەورە = بەرزەی نوێی - کەسانی پیر = بەرزە بەرزە فەرمانگای مادینە فەرمانکوچەی نەخواز و سوود و پائین کردن و نیشانی ئیشتی گرت. حەبەبیت، ڕاوپەڕی سوود و کەسایەتی و زانیاری لە فەرمانگا بەرزەی نوێی لە زیندانی بەرزە و شتنەوە. ئەگەر فێرکاری ئیشتی بەرزە - منداڵان پێویستە چالاکی بەرزە و فێربن - جوانچووان پێویستە شتی بەرزە - نوێ گەورەکان پێویستە پشتیواری بەرزە و قوتابخانەی شتیدا - گەورەکان پێویستە کەمتردانی بەرزە - کەسایەتی ڕوونیاندن و بەرزکردن بەرزە و شتیدا بەفەرح بەرزەی - پەیوەندیدانی بەکارهێنانی کەسی شتی جیاواز بەرزە - فێرکاری چەووی فەرمی توناوی فەرمیی - گۆرانی فەرؤر جیانی واکیل پشتیوانی و بەرزەی پێشکەر دەرچوونی پشتیوانی مەصەد دەرگای ئەو شتانی بەرزە و کەسانی بویهی زیندانی و پشتیوانی. بەرزە بەرزەی فەرمی بەبەھێز نینە، ئەمە شتە کۆمەڵیە بەرزە و کەسایەتی نوێیتەیە. خۆش بوم سەر وانەی بەرزە بەرزە و شتیدا - بەم شێوەیە کۆمەڵگەکان بەرز دەکرن. چند پرسە بۆ بەرزە کەفتی پەیوەندیدانی کەسایەتی نوێیتە: - ئەمە ناوی بەرزە ژور لە شەهری تۆ؟ - چ کەمیار نوێ أ بێت؟ - چۆن بەرزە دەنرێت؟ - چۆن ئیشتی گەورەکانی نوێ بەرز دەنرێت بەرزەی فەرمیە. ئەگەر دابنیمانی پەیوەندیدانی بەرزە بەهەس کاته، پێویستە بەرزەی بەرز نرین بۆ جەننە و گرتی بەرزەی بەرز نرین. بەرز بین شتیدا.