فێربوونەوەی ئیسلام لە سەرەتاوە وەک موسڵمانێکی زگماک: لەکوێ دەست پێبکەم؟
تکایە ئارامم لەگەڵ بگرن، ئەمە ڕەنگە کەمێک درێژ بێت... لەم دواییانەدا، ھەر کاتێک ھەوڵ دەدەم قوڵتر بچمە ناو دینەکەم، ھەست بە ماندووبوونی زەینی دەکەم و چیتر نازانم لە کوێدا وەستاوم. بەڕاستی باوەڕم وایە ھەموو کەسێک پێویستە ئیسلام بۆ خۆی لە سەرەتاوە بخوێنێتەوە، جا لە خێزانێکی موسڵماندا لەدایک بووبێت یان نا. ڕاستییەکەی، پێم وایە ئەمە بۆ ئەوانەی لە کۆمەڵگە موسڵمانییەکاندا گەورە بوون زۆر گرنگترە چونکە کلتوور و ئایینەکەمان ئەوەندە تێکەڵ بوون کە ھەندێک جار قورسە جیابکەیتەوە چی لە ڕاستیدا لە ئیسلامەوە ھاتووە و چی تەنیا نەریتە. ئەو شێوازەی بەھۆیەوە دەستم کرد بە فێربوونەوەی ئیسلام ڕەنگە باشترین بیرۆکە نەبووبێت: ڕاستەوخۆ چوومە ناو قورسترین پرسیارەکانەوە. دەزانی، ئەو شتانەی کە نا موسڵمانەکان زۆر لە گفتوگۆکاندا دەیانھێننە پێشەوە-وەک حیجاب، فەرموودەکانی کە کێشەدار دەردەکەون، شتانێک کە لە دژایەتی دەچن... و واو. بەڕاستی دەرگایەکی گەورەم کردەوە. بەردەوام دەچم و دێمەوە لە مێشکمدا. جارێک ھەست بە ئارامی و ڕوونی دەکەم و دڵنیام لە بیرکردنەوەکانم. جاری دواتر، مێشکم بە ھەموو لایەکدا ڕادەکات (و ھەندێک جار تەنانەت بۆ ئیمانەکەشم دەترسم). ئەوەی پێیەوە دەبەستمەوە ئەوەیە کە ھێشتا باوەڕم بە خوا ھەیە. ئەمە نەگۆڕاوە. بەڵام سەرلێشێواوم لەوەی کە لە کوێی دینەکەمدا وەستاوم و چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەم بیرکردنەوانەدا بکەم. بۆ نموونە حیجاب ببینە. من حیجاب دەپۆشم بە ھەڵبژاردنی خۆم، الحمد لله، بەڵام سەڕەرایی ئەوەی دەیپۆشم، ھەست دەکەم ھێشتا بە تەواوی لە مانا قوڵەکەی تێناگەم. وەک ئەوەی وەڵامەکە خەریکە دێت، ڕێک لە لێواری مێشکمدایە، بەڵام ناتوانم بە تەواوی دەستی پێبگەم. دوایین بیرکردنەوەم ئەوەیە کە حیجاب ڕەنگە یەک نەبێت و شێوەیەکی دیاریکراوی نەبێت، بەڵکو زیاتر دەربارەی عیفت و شەرمن بێت. کە ڕەنگە ئەگەر ژنێک بەڕاستی ڕاستگۆ بێت لەگەڵ خۆی-وەک، بەڕاستی دڵپاک، نەک خۆی ھەڵخەڵەتێنێت-و لە دڵیدا ھەست بکات کە ئەوەی لەبەری دەکات و چۆن ڕەفتار دەکات عیفتدارانەیە، ئەوا ئەمە خاڵی سەرەکییە: شەڕ کردن دژ بە ئارەزووەکانی خۆی. بەڵام دواتر دەچم و دێمەوە. بیر دەکەمەوە: بۆچی خوا حیجابی بە وردەکاری تەواو باس نەکرد ئەگەر مەبەست بوو تەنیا یەک شێواز بێت؟ دواتر بیرێکی تر دێت: ڕەنگە ئێرە ڕێک خاڵی تەسلیم بوون بێت. ڕەنگە خۆی ململانێکەم جۆرێک لە خۆبەزلزانین بێت، کە دەمەوێت ھەموو شتێک بە وردی ڕوون بکرێتەوە لە جیاتی تەنیا تەسلیم بوون بەوەی کە پێمان دراوە. ڕەنگە وەڵامەکە سادە بێت و من زۆر ئاڵۆزی دەکەم. جارانی تر، بیر دەکەمەوە ئایا ناڕوونییەکە بەشێکە لە تاقیکردنەوەکە-بۆ ئەوەی ببینین ھەر کەسێک چەندە بە دڵپاکی عیفت لێک دەداتەوە، چەند ھەوڵ دەدات، چەندە ڕاستگۆیە لەگەڵ خۆی، و ئایا دەتوانێت بەسەر ئارەزووەکانی خۆیدا زاڵ بێت. بە شێوەیەکی کەسی، ھەمیشە ھەستم کردووە کە یەکێک لە گەورەترین تاقیکردنەوەکان بۆ ژنان لە ژیاندا جوانییە، لە کاتێکدا بۆ پیاوان زۆر جار پارە، خۆبەزلزانین، یان پایە. بێگومان، ھەموو کەسێک لەگەڵ ھەموو شتێکدا ململانێ دەکات، بەڵام ھەندێک تاقیکردنەوە وا دەردەکەوێت قورستر بن بۆ یەک ڕەگەز. و لەبەر ئەوەی جوانی زۆر تاقیکردنەوەیەکی گەورەیە بۆ ئێمەی ژن، ڕەنگە بۆیە بە تایبەتی بە عیفت تاقی دەکرێینەوە. ھەرگیز کێشەیەکم لەگەڵ چەمکی حیجاب خۆی یان چۆنییەتی پۆشینی لە ژیانی ڕۆژانەدا نەبووە-ئاستەنگە بچووکەکان زۆر ئازارم نادەن. ئەوەی لە ناخمدا ململانێی لەگەڵ دەکەم ئەمەیە: سەڕەرایی ئەوەی جلوبەرگی عیفتدارانە دەپۆشم (جلوبەرگی فراوان، تێکەڵ نەکردنی کراس و پانتۆڵ بە شێوەیەکی تەنگ، سەرپۆش، ھتد)، ئەگەر سووراو یان ڕەژووم بکەم و لە ئاوێنەدا سەیر بکەم بیر بکەمەوە کە جوانتر دەردەکەوم و زیاتر دەرکەوم بە مکیاج، شتێک لە ناخمدا پرسیار دەکات ئایا بەڕاستی عیفتدارم. ئایا ئەو ھەستە عیفتەکە ھەڵدەوەشێنێتەوە؟ نەک لە دەرەوە، بەڵکو لە ناخەوە. وەک ئەوەی، ئەگەر بزانم بە مکیاج زۆر جوانتر دەردەکەوم، ئایا ئەمە مەبەستەکە پوچەڵ ناکاتەوە؟ بەڕاستی بیر دەکەمەوە: ئایا ئەمە تاقیکردنەوە ڕاستەقینەکەیە؟ ئەو ساتە بچووکەی چرکەیەک کاتێک لەگەڵ خۆت دادەنیشیت و بە ڕاستگۆیی دەپرسیت: "ئایا ئێستا بەڕاستی عیفتدارم؟" ئەو دەنگە ناوەکییە خێرایە کە تێیدا دەبێت بڕیار بدەیت ئایا ڕاستگۆی لەگەڵ خۆت یان پشتگوێ خستنی شتێک دەکەیت کە لە ناختەوە دەیزانیت. زۆرم خوێندووەتەوە لە خوشکەکانەوە کە حیجاب دەپۆشن و ئەوانەی کە لایانبردووە، و دەتوانم لە ھەردوو لا تێبگەم، بەڵام بە گشتی عیفت ھێشتا لام زیاتر ڕێی تێدەچێت. ھەندێک جار بیر دەکەمەوە ئایا من تەنیا دینەکە بۆ خۆم زۆر ئاڵۆز دەکەم. یان ئایا ئەمە خۆبەزلزانی خۆمە کە ھەموو شتێک لە پێویست قورستر دەکات. ئەو بیرۆکەیەی کە بەردەوام دەگەڕێمەوە سەری ئەمەیە: باشترە خۆم بپارێزم لەوەی کە دواتر پەشیمان بم. تەنانەت ئەگەر لە قیامەتدا دەرکەوت کە حیجاب یان عیفت بە شێوەیەکی تر مەبەست بووە لەوەی کە ئەمڕۆ زۆران پەخشی دەکەن، ھێشتا ھەست بە ھەندێک ئارامی دەکەم کە دەزانم بەلایەنی کەمەوە بە دڵپاکی ھەوڵمدا ڕێگای پارێزراوتر بگرمەبەر. شتێکی تر کە بەردەوام ئازارم دەدات فەرموودەیە. با یەکەم جار ڕوون بم: من قوڵ باوەڕم بە فیترە ھەیە-کە ئەگەر خۆبەزلزانی، خۆبەزلزانین، نەزانین، ئەنانییەت، ئەوەی کۆمەڵگە پێمان دەڵێت، و پاساوەکانی خۆمان لابەین، شتێک لە ناخماندا ھەیە کە ڕاستی دەناسێتەوە. ئەگەر بەڕاستی گوێ بگرین، ھەم بە مێشک و ھەم بە دڵ، زۆر جار دەتوانین ھەست بکەین کە شتێک ڕاستە و کەی شتێک ناڕێک دەردەکەوێت. الحمد لله، سەڕەرایی ھەموو ژاوەژاوی مرۆیی، زۆربەی کات توانیوومە ڕاست لە ھەڵە جیا بکەمەوە، تەنانەت لەو شتانەشدا کە سەرەتا ڕێیان تێنەدەچوو. ھەندێک جار شتەکان تەنیا نامۆ دەردەکەون چونکە ڕاھێنراون بەو شێوەیە بیانبینین، و دوای بیرکردنەوە، زۆر جار حیکمەتم بینیوە کە پێشتر لەدەستم دەدا. بەڵام لەگەڵ ھەندێک فەرموودەدا… ململانێ دەکەم. تەنیا بۆ ئەوەی بزانیت، من بە تەواوی ڕێز لە زانست و توێژینەوە و زانستە گەورەکە دەگرم کە لە پشت پاراستن و سەلماندنی فەرموودەکاندا ھەیە. من چەندین سەدە کار پشتگوێ ناخەم. بەڵام تەنانەت دوای ھەوڵدان بۆ لابردنی ھەردوو چاوی کلتووری موسڵمان و نا موسڵمان، و تەنانەت ھەوڵدان نەھێڵم ئەخلاقی مۆدێرن حوکمەکەم تەمومژاو بکات، ھێشتا ھەندێک ڕیوایەت لەگەڵ فیترەکەمدا ناگونجێن. ھەمیشە ڕێگا دەکەمەوە، بەڵام، بۆ ئەو ئەگەرەی کە ڕەنگە پاشخان، حیکمەت، یان تێگەیشتنێکم لەدەست دابێت. بە تەواوی کراوەم بۆ ئەو بیرۆکەیەی کە شتانێک ھەن لە دەرەوەی تێگەیشتنی من. بەڵام دووچی، چی لەو گرژییە دەکەم؟ چۆن بە ژیان و ئیماندا دەڕۆم کاتێک ھەست دەکەم تەنیا باوەڕم بە "نیوە"ی ھەندێک شت ھەیە؟ چی لەم سەرلێشێواویە دەکەم؟ دەزانم ئەم پۆستە بێ ڕێکوپێک و پەرت دەردەکەوێت، بەڵام ڕاستییەکەی، ئێستا مێشکم وایە. تەنیا شتێکی ڕێک لە ناو ھەموو ئەمانەدا ئەوەیە کە ھێشتا باوەڕدارم، الحمد لله. بەڵام ھەست دەکەم پارچەیەک کەمە، شتێک کە مەبەست بوو تێیبگەم یان بیکەم، و نازانم ھەنگاوی دواتر چییە. دەمەوێت لەوانە بپرسم کە بە شتێکی لەم شێوەیەدا تێپەڕیون: لەوێوە بۆ کوێ ڕۆیشتن؟