ئەگەر نەتوانین مێشێک دروست بکەین، ئێمە لەبەردەم خوادا چین؟

هەندێ کات لە قورئاندا، خوا تەنها شتێکمان پێ ناڵێت. وامان لێدەکات بوەستین. خۆبەزلزانییمان بە یەک ڕستە دەشکێنێت. هەموو هەستێکی ساختەی هێز کە بۆ خۆمان بنیادمان ناوە دەیهێنێتە خوارەوە. یەکێک لەو ساتانە ئەم بەرەنگارییەیە: "بێگومان ئەوانەی جگە لە خوا هاواریان لێدەکەن هەرگیز ناتوانن مێشێک دروست بکەن، ئەگەر هەموویان کۆببنەوە بۆ ئەو کارە." مێشێک. بۆچی مێش؟ بۆچی شاخێک نەبێت؟ یان خۆر؟ یان ئاسمانەکان؟ چونکە خوا دەیویست شتێکی ترسناکمان نیشان بدات دەربارەی خۆمان. ئەگەر بیفەرموایە گەردوونێک دروست بکەن، تەنها سەری ڕادەتەکاند و دەمانوت: "بەڵێ، ناتوانین." ئەگەر بیفەرموایە ئوقیانوسەکان دروست بکەن، قبوڵمان دەکرد. بەڵام مێشێک؟ دەی، بە هەموو زیرەکییمانەوە، هەموو زانستمان، هەموو تەکنەلۆژیامان، بێگومان دەتوانین ئەوە بکەین؟ ئەتۆممان لەت کرد. جینۆمی مرۆڤمان نەخشەسازی کرد. گواستنەوەی دڵ ئەنجام دەدەین. ئامێرەکان دەنێرین بە دەرەوەی کۆمەڵەی خۆر. کۆمپیوتەر دروست دەکەین کە لە چەند چرکەیەکدا وەڵامی پرسیارەکان دەدەنەوە. بە شانازییەوە باسی AI دەکەین. هەر دۆزینەوەیەکی نوێ جێژن دەکەین. ئینجا خوا یەک پرسیار دەکات کە هەموو شارستانییەتێک بێدەنگ دەکات: دەتوانن مێشێک دروست بکەن؟ نەک یەکێک باشتر بکەن. نەک کلۆنی بکەن. نەک DNAـی کۆپی بکەن. نەک ئەوەی هەیە ڕێک بخەنەوە. دروستی بکەن. ژیان بهێنن بۆ شوێنێک کە نەبوو. بە ماددەی مردوو بڵێن ببە زیندوو. چاوێکی پێبدەن کە هیچ ئەندازیارێک دیزاینی نەکردووە. باڵێک کە هیچ کارگەیەک دروستی نەکردووە. غەریزەیەک کە هیچ مامۆستایەک فێری نەکردووە. برسیێتی. ترس. ئامانج. ژیان. هیچ تاقیگەیەک ناتوانێت بیکات. هیچ پاشایەک ناتوانێت فەرمانی پێبدات. هیچ زانایەک ناتوانێت بەرهەمی بهێنێت. هیچ ملیاردێرێک ناتوانێت بیکڕێت. چونکە بۆشاییەکی زۆر گەورە هەیە لە نێوان دروستکردنی شتێک و بەدیهێنانی ژیان. هەر داهێنانێک کە خەڵک جێژنی کردووە بە ماددایەک دەستی پێکردووە کە خوا پێشتر دروستی کردووە. هەر فۆرمولەیەک پشت بە یاسایانێک دەبەستێت کە خوا لە گەردووندا نووسیویەتی. هەر بیرێکی گەشاوە بوونی هەیە چونکە خوا مێشکێکی دروست کردووە کە بیربکاتەوە. هەر دۆزینەوەیەک تەنها ئاشکراکردنی ئەوەیە کە خوا زۆر پێش ئێمە لەوێ داناوە. ئێمە بەڕاستی هیچ شتێکمان نییە. هیچ شتێک ڕەسەنا دروست ناکەین. ئێمە تەنها ڕێکی دەخەینەوە. خوا دروستی دەکات. ئینجا دێت بەشەکەی کە دەبێت هەموو دڵێک بلەرزێنێت. خوا دەفەرموێت ئەگەر مێشێک شتێکیان لێ ببات، تەنانەت ناتوانن بیگێڕنەوە. بیری لێبکەرەوە. ئەم شتە بچووکە لەسەر خواردنەکەت دەنیشێت. شتێکی زۆر بچووک دەبات کە نایبینیت. و باشترین زاناکانی زەوی ناتوانن بە تەواوی جیابکەنەوە ئەوەی بردوویەتی لەوەی بەجێی هێشتووە. خوا مێشی هەڵنەبژارد چونکە بچووکە. هەڵیبژارد چونکە ئەوەی ئێمە بە بچووکی دەزانین زۆر لە دەرەوەی توانای ئێمەیە بۆ ئەوەی بەڕاستی دروستی بکەین. و ئەگەر نەتوانین بچووکترین بەشی دروستکراوەکانی دروست بکەین، ئەوا دروستکەر چەند گەورەیە؟ ئێستا لە خۆت بپرسە: کێ چاوەکانی تۆی دروست کردووە؟ نەک تەنها شێوەکە-کێ فێری بینینی کردوون؟ کێ ملیۆنەها خانەی ناوەوەی دروست کردووە؟ کێ فێری مێشکی تۆی کردووە ڕووخساری دایکت بناسێتەوە؟ کێ فێری زمانی تۆی کردووە بە تەواوی بجوڵێت بۆ ئەوەی وشەکان بێ ئەوەی تۆ بیربکەیتەوە، دەربچن؟ کێ فێری دڵی تۆی کردووە لێبدات پێش ئەوەی یەکەم هەناسەت هەڵبکێشیت؟ کێ وای لێدەکات لێبدات کاتێک دەخەویت؟ ئەمشەو، چاوەکانت دائەخەیت. جەستەت بە خەو دەدەیت. بە یەک لێدانی دڵ ناڵێیت ڕووبدات. بە سییەکانت بیرناهێنیتەوە هەناسە بدەن. بە گورچیلەکانت ناڵێیت کاربکەن. بە جگەرت ڕێنمایی ناکەیت. بە تەواوی بێهێز دەبیت. و لەگەڵ ئەوەشدا، خوا بەردەوام دەبێت لە پاڵپشتیت. هەر لێدانێکی دڵ دیارییەکە. هەر هەناسەیەک دیارییەکە. هەموو بەیانییەک لە خەو هەڵدەستیت دیارییەکە. چەند لەو دیارییانەمان وەرگرتووە بێ ئەوەی هەرگیز بڵێین "الحمد لله"؟ چەند نوێژمان دواخستووە لە کاتێکدا دڵەکانمان تەنها بەهۆی ئەوەی خوا ڕێگەی پێدەدا، لێیان دەدا؟ چەند گوناهمان کردووە بە بەکارهێنانی ئەو چاوانەی کە ئەو پێی بەخشیوین، ئەو دەستانەی کە ئەو پێی بەخشیوین، ئەو هێزەی کە ئەو پێی بەخشیوین، ئەو کاتەی کە ئەو پێی بەخشیوین؟ ئینجا وا بیر دەکەینەوە ئێمە سەربەخۆین. گەورەترین فێڵی شەیتان ئەوە نەبوو وا لە خەڵک بکات بیربکەنەوە خوا بوونی نییە. ئەوە بوو وا لە خەڵک بکات بیربکەنەوە پێویستیان پێی نییە. بەڵام ڕاستگۆبە لەگەڵ خۆت. سامانەکەت لێ وەربگرە. تەندروستیت لێ وەربگرە. ناوبانگت لێ وەربگرە. خێزانەکەت لێ وەربگرە. هەناسەی داهاتووت لێ وەربگرە. چی دەمێنێتەوە؟ هیچ. ئێمە هاتووینەتە ئەم جیهانەوە نەماندەتوانی خۆمان تێر بکەین، نەماندەتوانی بڕۆین، نەماندەتوانی قسە بکەین. و ڕۆژێک، بە هەمان شێوە ڕۆشتین. کەسانی تر هەڵماندەگرن. کەسانی تر دەمانشۆن. کەسانی تر نوێژمان لەسەر دەکەن. کەسانی تر دەمانخەنە ناو زەویەوە. کەسانی تر بەڕێ دەکەون. تەنها کەسێک کە لەگەڵمان دەمێنێتەوە خوایە. ئەو پەروەردگارەی کە بە مێشێک بەرەنگارمان دەکاتەوە هەمان پەروەردگارە کە دەفەرموێت: "ئەی بەندەکانی من کە ستەمتان لە خۆتان کردووە، بێهیوا مەبن لە ڕەحمەتی خوا." دەبینی ڕەحمەتی ئەو؟ ئەوەی کە هیچ شتێکمان قەرزدار نییە، بانگمان دەکاتەوە بۆ لای خۆی. ئەوەی کە گەورەییەکەی مێشکمان ناتوانێت بیگات، بە "بەندەکانی من" بانگمان دەکات. نەک لەبەر ئەوەی پێویستی پێمانە-بەڵکو لەبەر ئەوەی حەز دەکات کە ئێمە بگەڕێینەوە. کەواتە ئەگەر دڵت ڕەق بووە، بگەڕێوە. ئەگەر گوناهەکانت زۆرن، بگەڕێوە. ئەگەر وادەزانیت زۆر دوور کەوتوویت، بگەڕێوە. چونکە گوناهەکانت لە ڕەحمەتی ئەو گەورەتر نین. شکستەکانت لە لێخۆشبوونی ئەو گەورەتر نین. لاوازی تۆ هەر ئەو هۆکارەیە کە بۆی بانگت دەکات. چاوەڕێ مەکە تاوەکو دەخرێیتە ناو گۆڕەوە بۆ ئەوەی درک بەوە بکەیت کە تۆ چەند بچووکیت. ئێستا درکی پێبکە. سەرت دابڕە پێش ئەوەی ناچار بکرێت بسڕێت. دڵت نەرم بکە پێش ئەوەی بوەستێت. بگریە پێش ئەو ڕۆژەی کە چاوەکانت ناتوانن فرمێسک بڕێژن. چونکە ڕۆژێک، هەموو نازناوێک نامێنێت. هەموو دەستکەوتێک نامێنێت. هەموو شوێنکەوتووێک، هەموو دۆلارێک، هەموو بڕوانامەیەک، هەموو چەپڵەیەک، هەموو ئەو شتانەی کە خاوەنی- نەمێنەوە. و لەبەردەم ئەو پەروەردگارەدا ڕادەوەستیت کە مێشی دروست کردووە، درک بەمە دەکەیت: گەورەترین شەرف کە هەرگیز هەتبوو، کاری نەبوو، یان سامانت، یان ناوت. ئەوە بوو کە دروستکەری ئاسمانەکان و زەوی ڕێگەی پێدا بە "پەروەردگارم" بانگی بکەیت. و ئەو ڕێگەی بە خۆی دا بە "بەندەی من" بانگت بکات. هیچ شەرفێک لەمە گەورەتر نییە. کەواتە بگەڕێوە بۆ لای ئەو، پێش ئەوەی دوایین لێدانی دڵ کە ئەو هەموو ئەم ماوەیە پێی بەخشیویت، ببێت بەو لێدانەی کە ئەو بڕیار دەدات نەیبەخشێت.