بیرخستنەوەیەک دەربارەی ناسیۆنالیزم و تیریبەیی لە ڕوانگەی ئیسلامییەوە

بەم دواییە چاوەڕوانی چەند گفتوگۆیەک بووم دەربارەی ئەوەی چۆن خەڵک پەیوەست بە نەتەوەکانیانەوە دەبن، ئەمەش وای لێکردم بیر بکەمەوە کە بۆچی ئیسلام بەتوندی ئاگادارمان دەکاتەوە لە ناسیۆنالیزم و تیریبەیی (عەسەبییەت). بەڕاستی شتێکی سەیرە کاتێک خەڵک ئەوەندە لە وڵات یان خێڵەکەیاندا خنکاون کە ناتوانن ناتەواوییەکانی بەرچاویان ببینن. بیری لێبکە. لە هەندێک شوێندا، هەژاری، بێکاری، بەرزبوونەوەی نرخ، گەندەڵی قوڵ، و ڕێگای تێکشکاو دەبینی-کەچی هەندێک برایان و خوشک هەر ئازار دەکێشن لە هەر ڕەخنەیەک بە وڵاتەکەیان. لەجیاتی ئەوەی بەیەکەوە کاربکەن بۆ چارەسەرکردنی کێشە ڕاستییەکان، هەموو توانای خۆیان بۆ پاراستنی شەرەفی نەتەوەیی دەخەن. لە هەمان کاتدا، لەو شوێنانەی کە پێشکەوتن خۆی دەردەکەوێت، خەڵک پێویستی بەوە نابینن کە بەردەوام بیسەلمێنن کە وڵاتەکەیان باشترینە. وانەکە لێرەدا چییە؟ بەهای ئێمە پێویست ناکات بە خاک یان ئاڵا ببەسترێت. نەخۆشییەکی هاوشێوە لە تیریبەییدا دەردەکەوێت. لە هەندێک کۆمەڵگەی موسڵماندا، دەبینین کە چۆن کەسایەتییەک کەسێکی سیاسی، ڕیش سپی، یان کەسێکی گشتی پشتگیری دەکات تەنها بەهۆی ئەوەی لە هەمان خێڵەوەن. دڵسۆزی بۆ بنەماڵە جێگەی بەرپرسیارکردنەوەی خەڵک دەگرێتەوە، تەنانەت ئەگەر ئەوانەی دەسەڵاتیان هەیە هیچ باشییەک بۆ کۆمەڵگە نەهێنن. ئەمە دڵسۆزییەکی کوێرە، والحەمدوڵڵا ڕێنمایی دینمان هەیە ئاگادارمان دەکاتەوە. ئەوەی بەڕاستی دڵ دەبڕێت ئەوەیە کاتێک ئەو کەسانە دەبینی کە خۆیان لەلایەن ئەم سیستەمانەی تیریبەییەوە زیانیان پێگەیشتووە هێشتا بەرگرییان لێدەکەن. وێنەی خوشکێک بێنە بەرچاوت کە بە گەرمی دەنگی خۆی بەرز دەکاتەوە بۆ شەرەفی خێڵەکەی، هەر ڕەخنەیەک وەک هێرشێک بۆ سەر خۆی وەردەگرێت. بەڵام کاتێک ژنان ڕووبەڕووی نادادی، زیانگەیاندن، یان جیاکاری دەبن، هەمان ئەو داب و نەریتانەی خێڵەکە پارێزگارییان لێناکەن. لە هەندێک حاڵەتی خەمینانەدا، وەک کاڵای مامەڵەپێکراو مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێت-بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکی، ڕێککەوتنی سیاسی، یان وەک قەرەبوو لە نێوان خێڵەکاندا لە کاتی ناکۆکیدا، کەمێک گرنگی بە مافەکانی خۆیان دەدرێت. بەشێوەیەکی سەرسوڕهێنەر، زۆرێک بەردەوامن لە پشتگیری ئەم سیستەمە بەبێ ئەوەی بپرسن: ئایا ئەمە بەڕاستی خزمەتی من یان خوشکەکانم دەکات؟ قورئان و سوننەت فێرمان دەکات کە ڕاستی و دادپەروەری دەبێت لە خێڵ، نەژاد، یان نەتەوە زیاتر بێت. سوبحان الله. وتەیەکی بیرکەرەوە ئارسەر شۆپنهاوێر دێتەوە بیرم: "هەر گێلێکی بەدبەخت کە هیچی نییە بتوانێت شەرەفەتی پێوە ببەستێت، وەک دوایین چارەسەر شەرەفەتی نەتەوەکەی وەردەگرێت؛ هەموو هەڵە و گەمژەییەکانی بە ددان و نۆکۆک بەرگری لێدەکات و دڵخۆشە." و هەرچەندە موسڵمان نییە، مارک توەین خاڵێکی هەبوو: "ناسیۆنالیزم ئەوەیە کاتێک کەسێک خراپترین بەشەکانی وڵاتەکەی بەرگری لێدەکات تەنها بەهۆی ئەوەی وڵاتەکەیە." چی ناسیۆنالیزم بێت یان تیریبەیی، تێکچوون دەستپێدەکات کاتێک ناسنامەمان لە ڕاستی زیاتر گرنگ بێت لامان. دڵسۆزی ڕاستەقینە دروستکردنی بیانوو نییە بۆ هەر ناتەواوییەک لە وڵات یان خێڵەکەتدا-ئەوەیە کە لێبوردە بین بۆ ناسینەوەی کەموکوڕییەکان و هەوڵبدەین بۆ باشترکردنی شتەکان، ئینشائەڵڵا. خدا هەموومان ڕێنمایی بکات بۆ دانانی دادپەروەری و ڕاستگۆیی پێش شەرەفەتی کوێریانەی گروپ.