٤ ڕوکنی قیاس لە یاسای ئیسلامیدا: پێناسە، جۆرەکان، نموونەکان و بەڵگە پشتگیرییەکان

قیاس ڕێگەیەکە بۆ دامەزراندنی حوکمی کێشەیەکی نوێ کە هیچ دەقێکی ڕاستەوخۆی نییە بە بەراوردکردنی لەگەڵ کێشەیەکی تر کە خاوەن حوکمە بەهۆی هاوشێوەیی 'عیلة' (هۆکاری یاسایی). قیاس چوارەمین سەرچاوەی یاسای ئیسلامییە دوای قورئان و حەدیس و ئیجماع. لە بەڵگەکانیەوە ئایەتی ٥٩ لە سورەتی النسائە کە فەرمان دەکات بە گەڕاندنەوەی کێشەکان بۆ خودا و پێغەمبەرەکەی. چوار ڕوکنی قیاس هەن: (١) ئەصل، واتە ئەو حاڵەتەی کە حوکمەکەی لە دەقدا هاتووە، نموونە خەمر کە حەرام کراوە؛ (٢) فارع، واتە حاڵەتی نوێ کە هێشتا حوکمی نییە، نموونە نەبیز یان خواردنەوە کحولییە هاوچەرخەکان؛ (٣) حوکمی ئەصل، واتە حوکمی شەرعی کە لەسەر ئەصل جێبەجێ دەبێت، نموونە حەرامی خەمر؛ (٤) عیلة، واتە سیفەتێک کە بنەمای حوکمەکەیە، نموونە سیفەتی سەرخۆشکەر کە هاوشێوە لە خەمر و ئەو خواردنەوانەدا هەیە. بە جێبەجێبوونی ئەم ڕوکنانە، قیاس دەتوانرێت بە شێوەیەکی یاسایی جێبەجێ بکرێت. https://mozaik.inilah.com/dakwah/4-rukun-qiyas-dalam-hukum-islam-pengertian-jenis-contoh-dan-dalil-pendukungnya