Quranı Anlamaq: Hərfi Sözlər, yoxsa Mənəvi Rəhbərlik?
Əssəlamu aleykum hər kəsə, Bu sualı səmimi qəlbdən verirəm, çünki İslamda Qurana necə yanaşdığımızı həqiqətən anlamaq istəyirəm – mübahisə etmək və ya tənqid üçün deyil, sadəcə öyrənmək üçün. Özüm haqqında bir az: Mən heç bir dinə mənsub deyiləm, amma ateist də deyiləm. Bir Yaradanın ola biləcəyini hiss edirəm və kainat haqqında hər şeyi bilməkdən çox uzaq olduğumuzu düşünürəm. Yəni, bir növ mənəvi dünyagörüşünə meylliyəm deyə bilərəm. Amma eyni zamanda inanıram ki, düşünmək və sorğulamaq Allahın hədiyyəsidir və bilik axtarışı imanımızla heç vaxt ziddiyyət təşkil etməməlidir. Müzakirə edərkən, xahiş edirəm, sadəcə “Allah belə buyurub” deməyin. Quranın ilahi rəhbər olduğuna hörmət edirəm, amma onu necə anladığımızın arxasındakı məntiqi və fəlsəfəni daha dərindən araşdırmağa çalışıram. Düşündüyüm budur: Allah Quranı 7-ci əsr Ərəbistanında və ərəb dilində nazil etməyi seçdiyinə görə, bu o demək deyilmi ki, O, həm də qəsdən o dövrün mədəniyyətini, tarixini və dilini seçib? Əgər belədirsə, Allahın nəzərdə tutduğunu qavramaq üçün o konteksti həqiqətən nəzərə almalı deyilikmi? Ola bilərmi ki, Quranın mənəvi dərslərinə və daha dərin dəyərlərinə diqqət yetirmək – sadəcə sərt hərfi oxunuşdan çox – əslində onun əsl mesajına bizi daha da yaxınlaşdırsın? Fəzlur Rəhman haqqında bir az oxumuşam, deyəsən o deyir ki, Quranın əxlaqi məqsədləri onu hər dövrdə necə tətbiq etməyimizi formalaşdırmalıdır. Bu, İslam alimləri arasında hörmətli bir baxışdırmı, yoxsa əsas cərəyandan kənar sayılır? Həm də daha fəlsəfi bir sualım var. Biz deyirik ki, Allah mükəmməl dərəcədə yaxşıdır, amma bu ifadəni belə işlətmək üçün öz zehnimizdən “yaxşı”nın nə demək olduğuna dair bir anlayışa ehtiyacımız yoxdurmu? Əgər yaxşılıq haqqında heç bir anlayışımız olmasaydı, “Allah yaxşıdır” ifadəsi bizim üçün necə məna daşıya bilərdi? İslam mütəfəkkirləri bununla necə məşğul olur? Və kainat haqqında bu qədər az şey bilərkən, Allahın elm, qüdrət və mükəmməllik kimi sifətlərini həqiqətən necə dərk edə bilərik? Alimlərin və filosofların bunu necə izah etdiyini eşitməyi çox istərdim. Müxtəlif İslami perspektivlərdən eşitməyə həvəsliyəm – sünni, şiə, ənənəvi və ya müasir düşüncəli olsun. Vaxtınıza görə cəzakallah xeyir. Mən öyrənmək üçün buradayam və düşüncəli cavablara görə minnətdaram.