Ürəyin Kədərini Yüngülləşdirmək üçün 15 Çarə

Əs-Səlamu Aleykum. Əvvəllər də belə bir yazı paylaşmışdım, çoxları dedi ki, onlara kömək oldu. Bu dəfəki bir az daha uzundur, amma inşaAllah, çətin vaxtlardan keçənlərə dayaq olar deyə dua edirəm. Hamımızın bir kədər hekayəsi var. İstər varlı, istər kasıb, istər sağlam, istər xəstə, istər subay, istər evli ol – bil ki, heç kim qəmdən azad deyil. Amma kədərə məhəl qoyulmayanda, onunla məşğul olunmayanda böyüyüb insanı alt-üst edə bilər, qəlbi doldurar, bədəni zəiflədər, bitib-tükənməyən göz yaşlarına və nigarançılığa salar. İmam İbn əl-Qəyyim qeyd edirdi ki, Quranda kədər ancaq qadağan etmək üçün – məsələn, “qəm yemə” – ya da inkar üçün – “onlara heç bir qorxu yoxdur” – şəklində gəlir. Burada sirr ondadır ki, kədər bizi irəliləməkdən saxlayır, qəlbə heç bir xeyir gətirmir. Şeytanı bir mömini kədərləndirib onun Allaha doğru yol səfərini dayandırmağından, yaxşı əməllərdən qalmağından çox sevindirən heç nə yoxdur. Beləliklə, qarşında 15 nəsihət var. Allah bu nəsihətləri dərd çəkənlər üçün təsəlli, qəlbi sınıqlar üçün şəfa, hamımızın üzləşdiyi daxili mübarizələr üçün güc etsin. **Birinci:** Həmişə yadında saxla ki, sənə bu bəlanı verən Allahdır, əsl bəndəlik də Onun sənin üçün seçdiyinə təslim olub, qəlbin rahatlığıyla bunu qəbul etməkdir. Allah deyir: “Allahın izni olmadan heç bir müsibət baş verməz. Kim Allaha iman gətirərsə, onun qəlbini doğru yola yönəldər.” Əlqamə izah edib ki, bu, başına bir bəla gələn, amma bunun Allahdan olduğunu bilən, ona görə də qəbul edib razı qalan insana aiddir. **İkinci:** Yadında saxla, sənin üçün bu çətinliyi seçən Ən Mərhəmətlidir, sənə öz anandan da çox qayğı göstərəndir. O, Ən Hikmətlidir, sənin dərk edə bilməyəcəyin şəkildə sənə fayda vermək istəyir. Peyğəmbərlər bunu başa düşürdülər. Əyyub belə dua etmişdi: “Mənə bəla toxundu, Sənsə mərhəmət edənlərin ən mərhəmətlisisən.” Yaqub oğlunu itirəndə demişdi: “Allah ən yaxşı qoruyandır, O, mərhəmət edənlərin ən mərhəmətlisidir.” Səni kimin sınaqdan keçirdiyini ağılda tut: sənin üçün öz nəfsindən də çox yaxşılıq istəyən Mərhəmətli və Hikmətli Yaradan. **Üçüncü:** Anla ki, çətinliyin əslində Allahın sənə lütflə göndərdiyi bir dərmandır. Dərman təbiətcə acıdır – onu qəbul et, narazılıq və ya səbirsizlik göstərmə, yoxsa şəfası gəlməz. İmam İbn əl-Qəyyim deyib: “Allah birinə yaxşılıq istəyəndə ona müəyyən qədər sınaq və bəla verər ki, insan bu dünyadakı ən ali mərtəbələrə – Allaha ibadətə – hazırlaşsın.” Daha sonra əlavə edib ki, çox vaxt təkəbbürlü günahkarı bəla dayandırar, onu təvazökar edər. Sonra da o insan namaz, Quran, dua və salehlik əhli olar. İnan ki, sınaqlar dərmanı sənin görmədiyin, amma getməsinə ehtiyacın olan xəstəlikləri yox edər. **Dördüncü:** Ən çox əzab çəkənlər Allaha ən yaxın olanlardır. Peyğəmbər (sallallahu aleyhi və səlləm) soruşuldu: “Kimlər ən çox sınağa çəkilir?” Dedi: “Peyğəmbərlər, sonra onlara ən çox bənzəyənlər, sonra da onlardan sonra gələnlər. İnsan imanı nisbətində sınanar. Əgər imanı güclüdürsə, sınaq artır; zəifdirsə, yüngülləşdirilər. Qul yer üzündə günahsız yeriyənə qədər sınaqlar onu tərk etməz.” Buna görə də keçmiş alimlərdən bəziləri demişdir: “Kimə bir bəla verilirsə, o, peyğəmbərlərin yoluna qoyulmuşdur.” **Beşinci:** Bəlan, Allahın sənə yaxşılıq istəməsinə bir işarədir. Peyğəmbər (sallallahu aleyhi və səlləm) demişdir: “Allah birinə yaxşılıq istədiyi zaman onun əzabını bu dünyada tezləşdirər, amma başqa cür istədiyi zaman əzabını Qiyamət günü tam şəkildə vermək üçün saxlayar.” Əl-Fudeyl İbn İyad deyib: “Allah Öz iman edən quluna sınaqlar vasitəsilə qayğı göstərər, elə bir adam ailəsinə mehribanlıqla qayğı göstərdiyi kimi.” Həmçinin deyib: “Bəlanı nemət, rahatlığı isə bir fəlakət kimi görməyincə həqiqi imanı dada bilməzsən.” **Altıncı:** Anla ki, Allah sənə Cənnətdə müəyyən bir məqam istəyə bilər, amma əməllərin buna çatmaz, beləcə sınaqlarla sənə kömək edər. Peyğəmbər (sallallahu aleyhi və səlləm) demişdir: “Əgər Allah bir qul üçün Cənnətdə bir dərəcə təyin edər, amma onun əməlləri buna çatmazsa, onu sağlamlığında, malında ya da övladında sınar, sonra səbir ilham edər ki, o dərəcəyə çatsın.” Narahatlığının və çətinliyinin əslində axirətdə sənin üçün bir yüksəliş vasitəsi olduğunu başa düşəndə, buna dözmək daha asan olar. **Yeddinci:** Yadında saxla, həyatda ən ağır yük günahdır, sənin indiki halın isə bunları aktiv şəkildə silər. Peyğəmbər (sallallahu aleyhi və səlləm) demişdir: “Möminə heç bir əziyyət, xəstəlik, qəm-qüssə, hətta bir tikan batması belə toxunmaz ki, Allah onunla günahlarından bir qismini silməsin.” Həmçinin deyib: “Bir insan xəstələnəndə Allah iki mələk göndərib deyər: ‘Dinləyin, ziyarətçilərə nə deyir.’ Əgər Allaha həmd edib yaxşı danışarsa, Allah buyurar: ‘Qulumun bir sözü var: canını alıramsa, Cənnət onundur; şəfa verirəmsə, onun ətini, qanını daha yaxşısıyla əvəz edib günahlarını silərəm.’” Sələflərimiz sağalandan sonra bir-birlərinə “Təbrik edirəm, pakeyş oldun” deyərdilər. Çətinliklər günahları yüngülləşdirməklə qalmaz, həm də yaxşı əməllər qazandırar. Peyğəmbər (sallallahu aleyhi və səlləm) demişdir: “Dünyada rahatlıq içində yaşayanlar axirətdə əziyyət çəkənlərin mükafatını görəndə, kaş dəriləri qayçıyla kəsilmiş olardı deyə arzulayarlar.” Buna görə bəzi alimlər demişlər: “Sınaqlar olmasaydı, Allahın hüzuruna əliboş gedərdik.” İmam İbn əl-Qəyyim barmağını itirən, amma gülümsəyən bir qadından danışıb. Səbəbini soruşanda demiş: “Mükafatın şirinliyi ağrının acısını unutdurdu.” İmam İbn Qüdamə deyib: “Əgər bir padşah kasıb adama desə ki, ‘hər dəfə sənə bu kiçik çubuqla vuranda 1000 dinar verəcəyəm’, o adam çox vurulmaq istəyər – ağrı olmadığından yox, ümid etdiyi nəticəyə görə.” **Səkkizinci:** Başına gələn öz günahlarındandır. Allah deyir: “Sizə nə müsibət gəlirsə, öz əllərinizin qazandığındandır.” Ona görə də sadəcə kədərlənməklə qalma, tövbəyə tərəf dön, çünki bu bəlaları dəf etməyin bir yoludur. Əli (Allah ondan razı olsun) demişdir: “Hər bəla bir günahdan gələr və ancaq tövbə ilə aradan qalxar.” **Doqquzuncu:** Bil ki, başına gələn onsuz da baş verəcəkdi, qarşısı alına bilməzdi. Bu, göylər və yer yaradılmazdan min illər əvvəl yazılmışdı. Allah deyir: “Yer üzündə, yaxud öz canlarınızda heç bir müsibət baş verməz ki, Biz onu yaratmazdan əvvəl bir kitabda yazılmış olmasın – həqiqətən, bu, Allah üçün asandır.” Allahın ilk yaratdığı qələm olub, Ona yazmağı əmr etmişdir. Nə yazacağını soruşanda ona deyildi: “Qiyamət gününə qədər baş verəcək hər şeyi yaz.” Beləliklə, nə qədər panik etsək də, sakit olsaq da, şikayətlənsək də, təslim olsaq da, Allahın hökmü baş verəcək. Bəlanın üstünə başqa bir itki – səbrin mükafatını itirməyi əlavə etmə. Əli (Allah ondan razı olsun) demişdir: “Səbr etsən, Allahın hökmü baş verər, sən də mükafat qazanarsan; səbirsizlik etsən, yenə baş verər, amma günaha batarsan.” **Onuncu:** Dərdlərinlə necə bacarırsansa, insanlara kömək edərək məşğul ol. Həyat ağır gəliyorsa, ehtiyac sahibi birini tap, onu yedirt, borc ver, kədərliyə təsəlli ver. Hətta izdihamlı yerdə bir qardaşına yanında yer açmaq kimi kiçik bir şey belə ürəyinə sevinc aça bilər. Allah deyir: “Ey iman edənlər! Məclislərdə sizə ‘yer açın’ deyildiyi zaman yer açın, Allah da sizə yer açar.” İnsanların həyatında yer aç, Allah da sənin qəlbinə, malına, sağlamlığına və qəbrinə genişlik verər. **On birinci:** Elm və zikr məclislərində iştirak etməyə çalış. Özümüzü pis hiss edəndə yaxşı insanlardan, yaxşı yerlərdən uzaqlaşmağa meyillənirik, bu isə dərdimizi yalnız dərinləşdirir. Axtardığın rahatlıq məsciddədir. Peyğəmbər (sallallahu aleyhi və səlləm) demişdir: “İnsanlar Allahın evlərindən birinə toplaşıb Quran oxuyub birlikdə dərs etdikləri zaman üzərlərinə səkinə enər, onları mərhəmət bürüyər, mələklər əhatə edər və Allah onları Öz yanında anar.” Narahatlıq ağır gələndə, bir dostunu çağır, onu məscidə dəvət et, birlikdə Quran oxuyub təfsir dərs edin, qəlbinin necə dəyişdiyini izlə. **On ikinci:** Allahın zikrini özünə sığıncaq et. Hər bir mömin bunun narahatlıqla mübarizədə nə qədər vacib olduğunu bilir. Allah Peyğəmbərinə belə demişdir: “Həqiqətən, Biz Quranı sənə tədricən nazil etdik. Ona görə Rəbbinin hökmünə səbr et, heç bir günahkara ya da kafirə itaət etmə. Səhər-axşam Rəbbinin adını zikr et. Gecənin bir qismində səcdəyə qapanıb Onu təriflə.” İbn Teymiyyə bu ayələr haqqında demişdir: “Allah Peyğəmbərinə səhər-axşam Özünü zikr etməyi əmr etdi, çünki Onun zikri səbr göstərməyə ən böyük yardımdır. Gecə namazı qılması da əmr olundu, çünki təhəccüd gündüz işləri üçün yardım, bir qüvvət mənbəyidir.” Bir fikirləşin, Musa ilə qardaşı Fironun qarşısına çıxıb, özünü tanrı iddia edən birinə söz deməyə göndəriləndə üzləşdikləri nigarançılığı. Onlara necə təsəlli verildi? Allah dedi: “Sən də, qardaşın da, Mənim ayələrimlə gedin, Məni zikr etməkdə zəiflik göstərməyin.” Bu, ən zalım tirana qarşı onların silahı idi. Şeyx Əs-Sədi şərh edib: “Allahın zikri bütün məsələlərdə yardım edər, işləri asanlaşdırıb yüngülləşdirər.” **On üçüncü:** Ola bilsin ki, Allah səni daha pis bir şeyi səndən uzaqlaşdırmaq üçün sınadı. Sənə doğru nəyin planlandığını bilə bilməzsən. Alimlər bir padşahla onun saleh vəziri haqqında bir əhvalat danışarlar. Başlarına nə bəla gəlsəydi, vəzir deyərdi: “Allah yalnız ən yaxşısını seçər.” Bir dəfə yemək yeyərkən padşahın əli pis kəsildi. Vəzir yenə eyni sözləri dedi. Padşah təhqir olunmuş hiss edib onu həbs etdirdi – amma vəzir yenə də dedi: “Allah yalnız ən yaxşısını seçər.” Sonra padşah təkbaşına ova getdi. Bütpərəstlərin torpağına keçib onlar tərəfindən qurban verilmək üzrə tutuldu. Əlindəki yaranı görüb onu qurbanlığa yararsız sayıb buraxdılar. Padşah qayıdıb anladı ki, Allah yalnız ən yaxşısını seçər. Vəziri azad edib soruşdu: “Mən yaramdakı xeyri gördüm, bəs səni həbs etdirməyimin nə xeyri vardı?” Vəzir belə cavab verdi: “Əgər səninlə ovda olsaydım, mən qurban veriləcəkdim.” Buna görə, hər bəlada şüarın “Allah yalnız ən yaxşısını seçər” olsun. Allah deyir: “Ola bilsin ki, nəyisə sevmədiyin halda o, sənin üçün xeyirlidir; ola bilsin ki, nəyisə sevdiyin halda o, sənin üçün zərərlidir. Allah bilər, siz bilməzsiniz.” **On dördüncü:** Məsələ yalnız sənin onu böyütdüyün qədər böyükdür. Ərəbcə bir məsəl var: “Onu kiçilt, kiçilər,” yəni dağı kiçik bir təpəyə çevir. Bunu belə etmək olar: a) Nəyin daha pis olduğunu düşün. Uzun müddət çətinlik çəkən bir qadına necə səbr etdiyi soruşuldu. Dedi: “Bir bəla ilə üzləşəndə Cəhənnəmi xatırlayıram, dərdim kiçilir, bir milçək qədər balacalaşır.” b) Allahın daha pisi olmadığı üçün şükür et. Bir gözünü itirmisən? İkisini də itirmədiyin üçün Allaha şükür et. Qolun qırılıb? Bel sütunun olmadığı üçün şükür et. Abid Məhəmməd İbn Vasiyin dərisində yara vardı. Dostu bundan dəhşətə gəldi, amma o dedi: “Əlhəmdülillah ki, dilimin üstündə, yaxud göz qapağımda deyil!” Kor, topal, yoxsul bir adam eşidildi ki, belə deyir: “Məni bir çox qullarından üstün tutan Allaha həmd olsun.” Səbəbini soruşanda dedi: “Mənə Onu zikr edən bir dil, şükür edən bir qəlb, bəlalara səbir edən bir bədən verdi.” c) Bəlanın dinində olmadığı üçün şükür et. Ömər İbn əl-Xəttab deyib: “Hər bəlada dörd nemət görürəm: dinimdə deyil, onu qəbul edə bilirəm, daha pis deyil, mükafat gözləyirəm.” d) Allahın üzərindəki nemətlərini say. Saysız nemətlərə kor olub yalnız itirdiyimiz bir şeyi görmək qəm vericidir. Urvə b. Zübeyrin ayağı amputasiya olunanda biri dedi: “Allah sənin çox şeyini – ağlını, dilini, gözlərini, əllərini, bir ayağını – qoruyub saxlayıb.” Urvə cavab verdi: “Heç kim məni bundan yaxşı təsəlli vermədi.” Bəziləri az puldan şikayət edər, amma soruş: “Nəhəng bir məbləğ qarşılığında gözünü satardınmı?” Xeyr. “Eşitmə qabiliyyətini? Danışığını? Ağlını?” Hər dəfə cavab xeyr. Deməli, sən əslində bir multimilyonersən – necə şikayət edə bilərsən? e) Unutma, bir yay buludu kimi, bu da keçib gedəcək. Xəstəlik və ya itki ilə sınananları düşün. O vaxt heç vaxt sağalmayacaqlarını sanırdılar, amma vaxt keçdi, şəfa tapdılar, bir zamanlar ürək dağlayan şey uzaq bir xatirəyə çevrildi. İndi ətrafında gülümsəyənlərin hamısı – hansısa bir nöqtədə ağlamamışdılarmı? Ağlamışdılar, amma zaman hər şeyi dəyişdi. Şeyx Əli ət-Tantavi deyib: “Xəstəlikdən, yoxsulluqdan, həbsdən, yaxud zülmdən əziyyət çəkənlər – bir gün gələcək ki, bu, sadəcə bir xatirəyə, dostlarla paylaşılan bir hekayəyə dönəcək.”f) Ətrafına bir bax. Hər kəsin bir şəkildə çətinlik çəkdiyini dərhal görəcəksən. **On beşinci:** Bu dünyadan yaradılmadığı şeyi gözləmə. İmtahanlar nadir hallarda asan olur-və bu həyat imtahandan başqa nədir ki? Nadir asan günlər istisnadır. Allah buyurur: "Biz insanı çətinlik içində yaratdıq." Hamiləlikdə, doğumda, təhsildə, işdə, evlilikdə, uşaq böyütməkdə, sağlamlıqda, qocalıqda və ölümdə çətinlik var. Kim problemsiz bir həyat gözləyirsə, yalnız özünün əziyyət çəkdiyini düşünürsə və ya ən çox özünün əziyyət çəkdiyinə inanırsa, yanılır; hamımız sınaqdan keçirilirik. İbn Üyeynə demişdir: "Bu dünya qəm-qüssədir, ona görə də asan bir günün olanda onu bonus say." Əndəlüsün böyük hökmdarı Əbdürrəhman ən-Nasir rahat günlərini qeyd etmişdi. Mübarizələrlə dolu 50 ildən çox hökmranlıqdan sonra cəmi 14 belə gün tapmışdı. Beləliklə, özünü bu dünyanı müvəqqəti bir sınaq kimi qəbul etməyə alışdır və İmam Əhmədin "Nə vaxt dincələcəyik?" sualına verdiyi cavabı xatırla. O demişdi: "Cənnətə ilk addımını atan kimi." Allahdan bizə o addımı atmağı nəsib etməsini diləyirəm, amma o vaxta qədər həyat nə gətirirsə, ona hazır ol. Bu dünyadır və hamımız birlikdə bu yoldayıq. Allah bu 15 nöqtəni Ona və Axirətə olan qısa səfərimizdə bizə təsəlli etsin. Həqiqətən, Allahın biz zəif qullarına olan mərhəmətindəndir ki, O, tam xoşbəxtliyi Özündən başqa heç nəyə bağlamadı-nə həyat yoldaşına, nə işə, nə övlada, nə sərvətə, nə sağlamlığa, nə də başqa bir şeyə. O şeylər itərsə, əvəz oluna bilər. Amma Allah itərsə, onun yerini nə doldura bilər? Əsl bədbəxtlik o şeyləri itirmək deyil; Əvəzolunmaz Olanı itirməkdir. "Kim mömin olaraq yaxşı iş görsə, kişi və ya qadın, Biz ona mütləq xoş bir həyat yaşadacağıq."